Phớt PU chịu mài mòn tốt, bền kéo và đàn hồi cao nhưng không hợp nước nóng, hơi nước; mỗi mác PU có dải nhiệt riêng. Phớt PTFE đi kèm vòng cao su ép bên dưới, ma sát rất thấp, không dính–trượt, hợp xi lanh cần định vị chính xác; giới hạn nhiệt của nó phụ thuộc vòng ép.
Kết luận trên đúng khi so hai họ phớt ty và phớt piston cho xi lanh thuỷ lực mà Trelleborg gọi tên: phớt PTFE có O-ring ép và phớt PU. Tính chất chung của PU lấy từ sổ tay O-ring của Parker, viết cho PU như một nhóm vật liệu làm O-ring; hãng phớt có thể có mác PU khác, và chính Trelleborg ghi không thể quy tính chất các loại PU về một mối. Mọi số nhiệt độ trong bài là của từng sản phẩm hoặc vật liệu cụ thể của Trelleborg và Hallite, không phải của "phớt PU" hay "phớt PTFE" nói chung. Nguồn đã kiểm không so ma sát bằng số giữa hai họ, không nói về hiện tượng chảy nguội của PTFE, và bài chưa đối chiếu được tên tiêu chuẩn rãnh lắp nào.
Bảng đối chiếu phớt PU và phớt PTFE
| Tiêu chí | Phớt PU | Phớt PTFE |
|---|---|---|
| Họ phớt ty, theo Trelleborg [1] | Phớt PU dạng chữ U | Phớt PTFE có O-ring làm vòng ép |
| Ví dụ cấu tạo, theo Hallite | Một phớt ty: vỏ phớt đúc bằng PU của hãng, có vòng chống đùn bằng polyacetal [6] | Một phớt piston: nắp PTFE có độn, vòng ép đàn hồi và hai vòng chống đùn [8] |
| Ma sát, dính–trượt | Nguồn không nêu | Nhóm vật liệu gốc PTFE của Trelleborg: ma sát rất thấp, không dính–trượt [2]; một phớt ty PTFE của Hallite: lực ma sát khởi động thấp, loại bỏ dính–trượt [7] |
| Mài mòn | PU như một nhóm: chịu mài mòn rất tốt, bền kéo cao, đàn hồi cao so với mọi chất đàn hồi khác [9] | Nhóm gốc PTFE của Trelleborg: mòn ít, tuổi thọ dài [2] |
| Chống đùn | Một vật liệu PU của Trelleborg: chống mòn, chống đùn, chống mài xước rất tốt [4] | Nguồn không nêu riêng cho PTFE; Trelleborg ghi chung cho vật liệu PTFE và PU của hãng: chống mòn và chống đùn rất tốt [1] |
| Hoá chất, môi chất | PU làm O-ring, theo Parker: không tương thích nước nóng, hơi nước, kiềm, amin, axit [9] | Nhóm gốc PTFE của Trelleborg: kháng hoá chất, tương thích môi chất rất tốt [2] |
| Nhiệt độ, ví dụ từng sản phẩm | Một phớt ty PU của Hallite: −45 °C đến +110 °C [6]; một vật liệu PU của Trelleborg: −35 °C đến +130 °C [4] | Một phớt ty PTFE tác động kép của Hallite: −45 °C đến 200 °C, tuỳ vòng ép dùng NBR, FKM… [7] |
| Tính chất trong cả nhóm | Không quy về một mối được, theo Trelleborg [5] | Nguồn không nêu |
Nguồn [1]–[9] ghi ở khối "Nguồn và giới hạn", tra ngày 11/09/2026. Số nhiệt độ là của từng sản phẩm hoặc vật liệu cụ thể; hai số của PU lệch nhau, bài ghi cả hai, không phân xử. Dòng hoá chất của PU lấy từ sổ tay O-ring của Parker cho PU như một nhóm.
Phớt PTFE: vì sao cần vòng ép và vì sao nhiệt độ phụ thuộc vòng ép
Trelleborg xếp phớt PTFE vào họ "có O-ring ép" [1]. Ví dụ trên trang hãng là một phớt ty tác động đơn, có O-ring ép, cho ứng dụng động [3]. Hallite mô tả một phớt ty PTFE tác động kép, có o-ring ép, ma sát thấp, làm việc tốt ở cả hệ áp cao lẫn áp thấp [7]. Với phớt piston PTFE chịu tải nặng, Hallite ghi cấu tạo gồm nắp PTFE có độn, vòng ép đàn hồi loại tốt và hai vòng chống đùn chính xác [8].
Cách hiểu của bài: nắp PTFE là phần tiếp xúc trượt với ty hoặc nòng, còn vòng cao su bên dưới là phần đàn hồi ép nắp vào mặt trượt. Các nguồn đã kiểm chỉ nêu cấu tạo, không giải thích vai trò của từng phần.
Hệ quả kiểm được bằng câu nguồn nằm ở nhiệt độ. Datasheet phớt ty PTFE của Hallite ghi dải nhiệt −45 °C đến 200 °C kèm dấu sao, và chú thích dấu sao là: tuỳ vòng ép dùng loại gì, NBR, FKM… [7]. Giới hạn nhiệt của bộ phớt PTFE vì thế không do PTFE quyết định một mình, mà phụ thuộc vật liệu vòng cao su bên dưới.
Dính–trượt: ma sát ở mặt làm kín quyết định chuyển động có đều không
Parker ghi hiện tượng dính–trượt (stick-slip) liên quan tới ma sát ở mặt làm kín [9]. Đây là lý do vật liệu phớt ảnh hưởng tới độ đều của chuyển động, không chỉ tới độ kín.
Về phía PTFE, Trelleborg mô tả nhóm vật liệu gốc PTFE của hãng: ma sát rất thấp để giảm tổn thất công suất, không dính–trượt để giữ độ chính xác vị trí và điều khiển, mòn ít, kháng hoá chất tốt [2]. Phớt ty PTFE Trelleborg lấy làm ví dụ được ghi hiệu quả làm kín cao, ma sát thấp không dính–trượt, lực khởi động nhỏ nhất và chống mòn cao [3]; phớt ty PTFE của Hallite được ghi lực ma sát khởi động thấp và loại bỏ dính–trượt [7].
Về phía PU, nguồn đã kiểm không có câu nào về dính–trượt hay ma sát khởi động. Bài vì vậy không kết luận phớt PU bị dính–trượt; chỉ ghi rằng các câu "không dính–trượt" trong nguồn đều gắn với PTFE.
Phớt PU: chịu mài mòn, đàn hồi, đổi lấy giới hạn môi chất
Parker ghi chất đàn hồi polyurethane, xét như một nhóm, có khả năng chịu mài mòn rất tốt, độ bền kéo cao và đàn hồi cao so với mọi chất đàn hồi khác [9]. Trelleborg có một dòng vật liệu PU đúc phun và đúc rót, thiết kế cho làm kín thuỷ lực và khí nén [2]; một vật liệu PU trong dòng đó được ghi chống mòn, chống đùn và chống mài xước rất tốt, dải nhiệt −35 °C đến +130 °C [4]. Hallite có một phớt ty với vỏ phớt đúc bằng PU của hãng, dải nhiệt −45 °C đến +110 °C [6].
Hai dải nhiệt đó không trùng nhau, và điều này khớp với câu của Trelleborg: polyurethane là nhóm vật liệu đặc biệt phức tạp, nên không thể quy tính chất về một mối [5]. Muốn biết giới hạn nhiệt của phớt PU đang lắp, phải tra đúng mác của nó.
Giới hạn quan trọng nhất về môi chất nằm trong sổ tay O-ring của Parker: PU không tương thích với nước nóng, hơi nước, kiềm, amin, axit [9]. Câu này viết cho PU làm O-ring; hãng phớt có thể có mác PU chịu điều kiện này khác, nhưng nguồn đã kiểm không có câu nào như vậy. Chất lỏng thuỷ lực gốc nước là một bài toán tương thích riêng, xem ở dầu thuỷ lực gốc khoáng và chất lỏng khó cháy.
Đùn vào khe hở và vòng chống đùn
Cả hai họ phớt đều dùng vòng chống đùn trong những thiết kế nguồn mô tả: phớt ty PU của Hallite có vòng chống đùn bằng polyacetal [6], phớt piston PTFE chịu tải nặng của Hallite có hai vòng chống đùn [8]. Trelleborg ghi vật liệu PTFE và PU của hãng cho fluid power đều có khả năng chống mòn và chống đùn rất tốt [1].
Datasheet phớt ty PU của Hallite có bảng khe đùn tối đa cho phép theo từng mức áp, và ghi cách tính: khe hở cho phép tính dồn hết về một phía, lấy đường kính ty nhỏ nhất và đường kính lỗ lớn nhất [6]. Cách hiểu của bài: khe tính dồn một phía là trường hợp xấu nhất khi ty lệch hẳn về một bên; nguồn chỉ ghi cách tính, không nêu lý do. Bài không chép các trị số trong bảng đó, vì chúng chỉ đúng cho phớt đó.
Nguyên lý làm kín, trong đó có trường hợp gioăng bị áp suất đẩy tràn vào khe hở, xem ở gioăng và phớt làm kín.
Bốn mẹo sai về phớt PU và phớt PTFE
Mẹo sai 1: "Phớt PTFE tự làm kín được, không cần vòng ép cao su." Hallite ghi cấu tạo phớt piston PTFE gồm nắp PTFE có độn, vòng ép đàn hồi và hai vòng chống đùn [8]; Trelleborg xếp phớt PTFE vào họ có O-ring ép [1].
Mẹo sai 2: "Nhiệt độ làm việc của phớt PTFE chỉ do PTFE quyết định." Hallite ghi dải nhiệt của phớt ty PTFE tuỳ vòng ép dùng NBR, FKM hay loại khác [7].
Mẹo sai 3: "Phớt PU dùng được với nước nóng, hơi nước như với dầu." Parker xếp nước nóng, hơi nước, kiềm, amin, axit vào danh sách không tương thích của polyurethane [9].
Mẹo sai 4: "PU nào cũng chịu nhiệt như nhau." Trelleborg ghi không thể quy tính chất các loại polyurethane về một mối [5]; hai sản phẩm PU trong bài có hai dải nhiệt khác nhau [4][6].
Bảng quyết định: thấy gì tại xi lanh thì làm gì
| Thấy hoặc đo được tại xi lanh | Làm gì | Căn cứ |
|---|---|---|
| Xi lanh cần dừng đúng vị trí nhưng chuyển động giật cục, dính–trượt | Xét phớt gốc PTFE ma sát thấp, không dính–trượt, vì dính–trượt liên quan ma sát ở mặt làm kín | [2][7][9] |
| Mép phớt bị gặm, có vụn ở phía khe hở giữa ty và bạc dẫn hướng | Đo đường kính ty và lỗ, tính khe dồn về một phía, đối chiếu bảng khe đùn cho phép của đúng phớt; xét thiết kế có vòng chống đùn | [6][8] |
| Ty xi lanh bị phun nước nóng hoặc hơi nước khi vệ sinh, hoặc có nước nóng lọt vào | Không dùng PU theo danh sách không tương thích của Parker; hỏi hãng phớt về vật liệu | [9] |
| Nhiệt độ đo trên thân xi lanh gần giới hạn của phớt đang lắp | Tra dải nhiệt của đúng mác phớt, không lấy số của mác khác | [4][5][6] |
| Tháo bộ phớt PTFE thấy vòng cao su nằm dưới nắp PTFE | Đó là vòng ép, thuộc cấu tạo phớt; lắp lại đủ bộ, không bỏ vòng | [3][8] |
| Phớt PTFE làm việc nóng, cần nâng giới hạn nhiệt | Hỏi vật liệu vòng ép (NBR hay FKM), vì giới hạn nhiệt phụ thuộc vòng ép | [7] |
| Phớt thay thế chỉ ghi "PU", không ghi mác | Hỏi đúng mác vật liệu và dải nhiệt trước khi lắp | [5] |
| Đo rãnh lắp phớt trên piston hoặc nắp xi lanh trước khi thay | Đối chiếu kích thước rãnh trong tài liệu của phớt định lắp | [3][6] |
Nguồn và giới hạn
Tra ngày 11/09/2026. Các câu dẫn đã được đối chiếu trên văn bản tải trực tiếp từ trang của hãng. Trelleborg và Hallite đều bán cả phớt PU lẫn phớt PTFE, Parker bán vật liệu làm kín; bài dùng câu mô tả cấu tạo, tính chất vật liệu và điều kiện làm việc, ghi rõ số nào của sản phẩm nào, không so sánh giữa các hãng.
- [1] Trelleborg Sealing Solutions, Hydraulic Rod Seals: https://www.trelleborg.com/en/seals/products-and-solutions/hydraulic-rod-seals — hai họ phớt ty PTFE có O-ring ép và PU dạng chữ U; chống mòn, chống đùn của vật liệu hãng.
- [2] Trelleborg Sealing Solutions, Proprietary Materials: https://www.trelleborg.com/en/seals/products-and-solutions/tss-proprietary-materials — đặc tính nhóm vật liệu gốc PTFE; dòng vật liệu PU đúc phun, đúc rót.
- [3] Trelleborg Sealing Solutions, Turcon Stepseal 2K: https://www.trelleborg.com/en/seals/products-and-solutions/hydraulic-rod-seals/turcon-stepseal-2k — phớt ty PTFE tác động đơn có O-ring ép; ma sát thấp, không dính–trượt, lực khởi động nhỏ.
- [4] Trelleborg Sealing Solutions, Zurcon Z25 (brochure PDF): https://www.trelleborg.com/-/media/tss-media-repository/tss_website/pdf-and-other-literature/brochures/zurcon_z25_en.pdf — dải nhiệt −35 °C đến +130 °C và khả năng chống mòn, chống đùn của một vật liệu PU.
- [5] Trelleborg Sealing Solutions, Materials / Chemical Compatibility Guide (bản 08/2012, PDF): https://www.trelleborg.com/medical/-/media/tss-media-repository/healthcare-and-medical/pdfs/mat_chem_comp_gb_en.pdf?rev=-1 — polyurethane là nhóm phức tạp, không quy tính chất về một mối.
- [6] Hallite Seals, Hallite 621 rod seal (datasheet PDF): https://hallite.com/global/digital_collateral/datasheets/english/rod_seals/hallite_t621.pdf — vỏ phớt PU, vòng chống đùn polyacetal, dải nhiệt −45 °C đến +110 °C, cách tính khe đùn cho phép.
- [7] Hallite Seals, RDA rod seal (datasheet PDF): https://hallite.com/global/digital_collateral/datasheets/english/ptfe_seals/hallite_rda_datasheet.pdf — phớt ty PTFE tác động kép có o-ring ép; ma sát khởi động thấp, loại bỏ dính–trượt; dải nhiệt tuỳ vòng ép.
- [8] Hallite Seals, CT Heavy-duty capped seal (datasheet PDF): https://hallite.com/global/digital_collateral/datasheets/english/ptfe_seals/hallite_ct_datasheet.pdf — cấu tạo phớt piston PTFE: nắp PTFE có độn, vòng ép đàn hồi, hai vòng chống đùn.
- [9] Parker Hannifin, Parker O-Ring Handbook ORD 5700, bản PDF do University of Arizona lưu (bản trên parker.com không tải được khi tra): https://nfc.arizona.edu/sites/default/files/2022-02/parker_o-ring_handbook.pdf — mục 2.2.12: tính chất và danh sách không tương thích của polyurethane; dính–trượt liên quan ma sát ở mặt làm kín.
- Tiêu chuẩn: bài chưa đối chiếu được tên tiêu chuẩn nào. Datasheet Hallite [6] có nhắc kích thước rãnh lắp theo ISO 5597, trang Trelleborg [3] có nhắc rãnh theo ISO 7425; bài chưa đối chiếu tên hai tiêu chuẩn này nên không dẫn như tiêu chuẩn đã kiểm. Tài liệu trả phí; bài không trích trị số.
Bảng này không dùng cho:
- So ma sát bằng số giữa phớt PU và phớt PTFE: chưa có nguồn đặt hai họ cạnh nhau.
- Hiện tượng chảy nguội, rão của PTFE: chưa có câu nguồn kiểm được.
- Trị số khe đùn cho phép, áp suất, tốc độ tối đa: chỉ đúng cho từng phớt, lấy từ datasheet của đúng phớt.
- Chọn phớt theo tải trọng xi lanh, mã hàng, thương hiệu: bài không đưa.
Không xác định được từ bài này: mác PU cụ thể của bạn có chịu được nước nóng hay không — câu Parker viết cho PU làm O-ring, phải hỏi hãng phớt; và phớt đang lắp có bị giới hạn nhiệt bởi vòng ép hay không — phải biết vật liệu vòng ép.
Cần chính xác hơn: cấu tạo xi lanh và vị trí các nhóm phớt ở xi lanh thuỷ lực; bốn cơ chế rò ở gioăng và phớt làm kín; khi mép làm kín đã bị ép lọt vào khe giữa piston và nòng vì áp vượt mức, dấu hiệu nhận biết và hướng xử lý ở bài chẩn đoán mép làm kín bị ép lọt khe khi áp vượt mức (bài trên cokhithuyluc.vn, đơn vị cùng hệ sinh thái Trường An với cokhi.net).
Câu hỏi thường gặp
Phớt ty thuỷ lực là gì? Là phớt làm kín quanh ty (cần) của xi lanh. Trelleborg chia phớt ty thành các họ, trong đó có phớt PTFE có O-ring làm vòng ép và phớt PU dạng chữ U.
Phớt PU và phớt PTFE khác nhau thế nào? Theo Parker, PU như một nhóm chịu mài mòn rất tốt, bền kéo và đàn hồi cao, nhưng không tương thích nước nóng, hơi nước. Phớt PTFE đi kèm vòng cao su ép; Trelleborg ghi nhóm vật liệu gốc PTFE ma sát rất thấp, không dính–trượt, kháng hoá chất tốt, còn Hallite ghi giới hạn nhiệt của phớt PTFE tuỳ vòng ép.
Phớt PTFE có cần O-ring không? Các phớt PTFE trong nguồn đều có vòng ép: Trelleborg gọi họ phớt này là PTFE có O-ring ép, và Hallite ghi phớt piston PTFE gồm nắp PTFE, vòng ép đàn hồi và hai vòng chống đùn. Khi thay, lắp lại đủ bộ.
Phớt PU chịu được bao nhiêu độ? Không có một con số chung. Một phớt ty PU của Hallite ghi −45 °C đến +110 °C, một vật liệu PU của Trelleborg ghi −35 °C đến +130 °C, và Trelleborg ghi không thể quy tính chất các loại PU về một mối. Tra đúng mác đang dùng.
Thay phớt ty thuỷ lực cần kiểm gì? Theo các nguồn đã kiểm: mác vật liệu và dải nhiệt của đúng phớt; khe hở giữa ty và lỗ tính dồn về một phía, đối chiếu bảng khe đùn cho phép trong datasheet của phớt; với phớt PTFE, lắp đủ vòng ép; và kích thước rãnh theo tài liệu của phớt định lắp.
Vì sao xi lanh chạy giật cục? Một nguyên nhân từ phía phớt: Parker ghi hiện tượng dính–trượt liên quan tới ma sát ở mặt làm kín. Nguồn đã kiểm chỉ nêu nguyên nhân từ phía phớt; khoanh vùng các nguyên nhân khác của cả hệ cần chẩn đoán theo triệu chứng.