Khuôn mẫu & đúc
Khuôn là "trái tim" của sản xuất hàng loạt: một bộ khuôn tốt quyết định giá thành, chất lượng và tốc độ ra hàng của cả dòng sản phẩm. Ngành khuôn mẫu Việt Nam phục vụ chủ yếu ba mảng: khuôn ép nhựa, khuôn dập tấm và khuôn đúc áp lực cho nhôm – kẽm.
Ba dòng khuôn chính
- Khuôn ép nhựa: nhựa nóng chảy được phun vào lòng khuôn dưới áp suất cao. Thiết kế xoay quanh hệ thống kênh dẫn, làm nguội, thoát khí và cơ cấu đẩy sản phẩm.
- Khuôn dập: tạo hình kim loại tấm qua các nguyên công cắt, uốn, vuốt — nguyên lý khuôn dập đơn và khuôn liên hoàn xem Nguyên lý khuôn dập. Khuôn dập liên hoàn (progressive die) cho năng suất rất cao nhưng đòi hỏi thiết kế và chế tạo chính xác.
- Công nghệ đúc: đúc cát cho chi tiết lớn, số lượng nhỏ; đúc áp lực cho chi tiết nhôm/kẽm hàng loạt; đúc mẫu chảy cho hình dạng phức tạp, chính xác.
Chuỗi giá trị nghề khuôn
Làm khuôn là nơi hội tụ của nhiều chuyên ngành: chọn vật liệu khuôn và nhiệt luyện đúng (thép SKD11, SKD61... — xem Vật liệu & nhiệt luyện), gia công chính xác lòng khuôn bằng phay CNC và EDM (xem Gia công CNC), thiết kế CAD/CAM và mô phỏng dòng chảy, cuối cùng là thử khuôn và hiệu chỉnh. Sai số ở bất kỳ khâu nào cũng dồn về sản phẩm cuối.
Hai mác thép khuôn phổ biến nhất theo hai logic độ cứng khác hẳn nhau: thép cải thiện sẵn (P20, NAK80 — dùng ngay, không cần tôi) và thép qua tôi – ram (SKD11, SKD61 — độ cứng cao hơn nhiều nhưng tốn thêm công đoạn nhiệt luyện). Xem bảng độ cứng đầy đủ và cách chọn theo điều kiện làm việc tại Chọn vật liệu làm khuôn.