Mũi khoan liền khối có hai lưỡi đối xứng, mỗi lưỡi cắt một phoi từ tâm ra biên, và lưỡi ngang ở tâm ảnh hưởng tới định tâm. Mũi khoan gắn mảnh chia việc cho mảnh tâm và mảnh ngoài nên lực không đối xứng khi vào phôi, đổi lại thay mảnh được và chỉnh lệch tâm được.
Kết luận trên đúng khi so mũi khoan xoắn carbide liền khối với mũi khoan gắn mảnh có một mảnh tâm và một mảnh ngoài, theo tài liệu khoan của Sandvik Coromant. Mũi khoan đầu thay được là loại thứ ba Sandvik liệt kê cho lỗ nhỏ và vừa, bài không đối chiếu. Chiều sâu khoan tối đa phụ thuộc dòng sản phẩm; nguồn chỉ cho số của một dòng mũi gắn mảnh cụ thể.
Bảng đối chiếu mũi khoan liền khối và mũi khoan gắn mảnh
| Tiêu chí | Mũi khoan liền khối | Mũi khoan gắn mảnh |
|---|---|---|
| Cách tạo phoi, theo Sandvik [2] | Một phoi hình thành từ tâm ra biên của lưỡi cắt | Mảnh tâm tạo phoi hình nón dễ nhận ra; mảnh ngoài tạo phoi giống phoi tiện |
| Lực khi vào phôi | Nguồn đã kiểm không có câu tổng quát | Mũi không đối xứng mặc nhiên sinh mất cân bằng khi vào phôi [3] |
| Định tâm | Mòn mặt sau ở lưỡi ngang làm chất lượng lỗ kém do định tâm kém [6] | Nguồn đã kiểm không có câu tổng quát |
| Lỗ mồi có sẵn | Nguồn đã kiểm không nêu | Lỗ mồi không lớn hơn một phần tư đường kính mũi (DC/4) để giữ cân bằng lực giữa hai mảnh [4] |
| Khoan không quay (phôi quay) | Nguồn đã kiểm không nêu | Làm được; mũi phải thẳng hàng với tâm máy; đáy lỗ còn lõi tâm nhỏ, Sandvik ghi phải trong 0,05–0,15 mm, nếu không có thể mẻ lưỡi, rung, lỗ quá cỡ, mòn thân mũi [5] |
| Chỉnh đường kính bằng lệch tâm | Không | Chỉ mũi gắn mảnh làm được; tạo lỗ bậc, vát mép bằng mũi tiêu chuẩn khi khoan không quay; không chỉnh nhỏ hơn danh nghĩa vì thân mũi cọ thành lỗ [5] |
| Khoét rộng | Nguồn đã kiểm không nêu | Được; chiều sâu khoét giới hạn 75 % chiều dài mảnh để tránh võng mũi [5] |
| Chiều sâu, số của một dòng | Nguồn đã kiểm không cho | Một dòng mũi gắn mảnh của Sandvik: 2–5 lần đường kính [3] |
| Tưới dung dịch | Cả hai: tưới trong luôn được ưu tiên để tránh kẹt phoi, nhất là vật liệu phoi dài và lỗ sâu hơn 3 lần đường kính; cả hai làm việc tốt với dầu nguyên chất [2] | Như cột bên trái [2] |
Nguồn [1]–[7] ghi ở khối "Nguồn và giới hạn", tra ngày 10/09/2026. Số lõi tâm và giới hạn khoét là của tài liệu Sandvik cho mũi gắn mảnh của hãng.
Vì sao mũi gắn mảnh không đối xứng, và điều đó đổi gì khi khoan?
Mũi khoan gắn mảnh đặt hai mảnh ở hai phía của thân và ở hai vùng bán kính khác nhau: mảnh tâm phủ vùng quanh tâm, mảnh ngoài phủ vùng ra tới đường kính mũi. Lực cắt hướng kính của hai mảnh không bằng nhau và không triệt tiêu nhau, nên Sandvik ghi mũi không đối xứng mặc nhiên sinh mất cân bằng khi vào phôi [3]. Tốc độ cắt v = π·D·n còn làm hai mảnh sống trong hai điều kiện khác hẳn: mảnh ngoài ở đường kính lớn cắt nhanh và nóng, mảnh tâm ở gần tâm có tốc độ cắt tiến về 0. Sandvik vì thế ghi mác CVD thường dùng cho mảnh ngoài, mác PVD cho mảnh tâm — xem lớp phủ dao CVD và PVD.
Lỗ mồi là ca biên trực tiếp của cơ chế này. Sandvik ghi để giữ lực cắt giữa mảnh tâm và mảnh ngoài cân bằng ở mức chấp nhận được, lỗ khoan mồi không được lớn hơn DC/4 [4]. Cách hiểu cơ học của bài, Sandvik không giải thích thêm: lỗ mồi to lấy mất phần việc của mảnh tâm, phần cắt còn lại dồn chủ yếu lên mảnh ngoài, nên lực hướng kính lệch về một phía. Cùng trang, Sandvik khuyên dùng mũi ngắn nhất có thể để giảm xu hướng rung và ảnh hưởng của võng [4].
Khoan không quay, chỉnh lệch tâm, khoét rộng: việc chỉ mũi gắn mảnh làm được
Sandvik định nghĩa khoan không quay là khi phôi quay thay cho mũi khoan, như trên máy tiện, và nhấn mạnh mũi phải thẳng hàng với tâm máy [5]. Mũi gắn mảnh để lại một lõi tâm nhỏ thấy được ở đáy lỗ hoặc trên đĩa phoi; lõi này phải nằm trong 0,05–0,15 mm, nếu không có thể gây mẻ lưỡi, rung, lỗ quá cỡ và mòn thân mũi [5]. Lõi tâm vì vậy là một phép đo căn tâm ngay tại máy. Sandvik còn lưu ý võng ụ dao trên máy tiện CNC có thể thành vấn đề, nhất là với mũi lớn và bước tiến cao [5]. Cấu tạo ụ dao và mâm cặp xem ở cấu tạo máy tiện CNC.
Chỉnh lệch tâm theo hướng kính, theo Sandvik, chỉ làm được với mũi gắn mảnh; khi khoan không quay, nó cho phép làm lỗ bậc và vát mép bằng một mũi tiêu chuẩn, nhưng lực cắt kém cân bằng hơn do lệch tâm, và không nên chỉnh nhỏ hơn đường kính danh nghĩa vì thân mũi có thể cọ vào thành lỗ [5]. Khoét rộng bằng mũi gắn mảnh cũng làm được, với chiều sâu giới hạn 75 % chiều dài mảnh để tránh võng mũi [5].
Mũi liền khối: lưỡi ngang quyết định định tâm
Mũi khoan liền khối tạo một phoi từ tâm ra biên của lưỡi [2]; phần giữa là lưỡi ngang, nơi hai lưỡi gặp nhau. Sandvik ghi mòn mặt sau ở lưỡi ngang cũng ảnh hưởng tới chất lượng lỗ do định tâm kém [6]. Mũi liền khối có lỗ lệch hoặc lỗ méo thì lưỡi ngang là chỗ nhìn đầu tiên. Khi chọn giữa các loại mũi cho lỗ nhỏ và vừa, Sandvik nêu ba thông số quan trọng: dung sai lỗ, chiều dài và đường kính [1]. Chọn góc mũi và vật liệu mũi theo vật liệu phôi xem ở chọn mũi khoan theo vật liệu.
Bốn mẹo sai về mũi khoan gắn mảnh
Mẹo sai 1: "Mũi gắn mảnh chỉ chạy được trên máy phay, không dùng trên máy tiện." Sandvik mô tả khoan không quay, khi phôi quay thay cho mũi, và cả cách làm lỗ bậc, vát mép bằng mũi tiêu chuẩn trong ứng dụng không quay [5]; điều kiện là mũi thẳng hàng với tâm máy.
Mẹo sai 2: "Khoan mồi lỗ to trước cho mũi gắn mảnh đỡ tải thì càng tốt." Sandvik ghi lỗ mồi không được lớn hơn DC/4 để giữ cân bằng lực giữa hai mảnh [4].
Mẹo sai 3: "Mũi gắn mảnh chỉnh lệch tâm được cả lên lẫn xuống." Sandvik không khuyên chỉnh nhỏ hơn đường kính danh nghĩa vì thân mũi có thể cọ vào thành lỗ [5].
Mẹo sai 4: "Khoan sâu thì tưới ngoài là đủ." Sandvik ghi tưới trong luôn được ưu tiên để tránh kẹt phoi, nhất là vật liệu phoi dài và lỗ sâu hơn 3 lần đường kính [2].
Bảng quyết định: thấy gì tại máy thì làm gì
| Thấy hoặc đo tại máy | Làm gì | Căn cứ |
|---|---|---|
| Khoan trên máy tiện, cần lỗ bậc hoặc vát mép bằng một mũi | Dùng mũi gắn mảnh chỉnh lệch tâm; căn thẳng tâm máy | [5] |
| Lõi tâm ở đáy lỗ khoan không quay lớn hơn 0,15 mm, lưỡi mẻ, lỗ quá cỡ | Căn lại tâm mũi với tâm máy | [5] |
| Phôi đã có lỗ mồi lớn hơn một phần tư đường kính mũi | Không khoan bằng mũi gắn mảnh như lỗ đặc; xét khoét rộng trong giới hạn 75 % chiều dài mảnh | [4][5] |
| Mũi gắn mảnh cho lỗ quá cỡ | Thử mảnh ngoài có hình dạng dai hơn, giữ nguyên mảnh tâm | [6] |
| Mũi liền khối cho lỗ lệch, chất lượng lỗ kém | Kiểm mòn ở lưỡi ngang | [6] |
| Lỗ sâu hơn 3 lần đường kính hoặc vật liệu phoi dài | Tưới trong qua tâm mũi | [2] |
| Mũi đường kính lớn, bơm dung dịch yếu; hoặc mũi nhỏ, áp suất thấp | Kiểm lưu lượng với mũi lớn, áp suất với mũi nhỏ trước khi khoan | [1] |
| Mũi lớn gắn trên ụ dao máy tiện, bước tiến cao | Kiểm võng ụ dao; dùng mũi ngắn nhất có thể | [5][4] |
Nguồn và giới hạn
Tra ngày 10/09/2026. Các câu dẫn đã được đối chiếu trên văn bản tải trực tiếp từ trang của hãng.
- [1] Sandvik Coromant, Drilling (trang kiến thức): https://www.sandvik.coromant.com/en-us/knowledge/drilling — ba loại mũi cho lỗ nhỏ và vừa; ba thông số chọn; lưu lượng, áp suất tưới.
- [2] Sandvik Coromant, Drilling tips: https://www.sandvik.coromant.com/en-us/knowledge/drilling/drilling-tips — phoi của mũi liền khối và mũi gắn mảnh; tưới trong; dầu nguyên chất.
- [3] Sandvik Coromant, trang sản phẩm mũi khoan gắn mảnh CoroDrill 880: https://www.sandvik.coromant.com/en-us/tools/drilling-tools/indexable-drills/corodrill-880 — mất cân bằng khi vào phôi; chiều sâu khoan của dòng này.
- [4] Sandvik Coromant, Irregular surface drilling: https://www.sandvik.coromant.com/en-us/knowledge/drilling/irregular-surface-drilling — giới hạn lỗ mồi DC/4; mũi ngắn nhất.
- [5] Sandvik Coromant, Non-rotating drilling: https://www.sandvik.coromant.com/en-us/knowledge/drilling/non-rotating-drilling ; Radial adjusted drilling: https://www.sandvik.coromant.com/en-us/knowledge/drilling/radial-adjusted-drilling ; Boring with indexable drills: https://www.sandvik.coromant.com/en-us/knowledge/drilling/boring-with-indexable-drills — khoan không quay, lõi tâm, võng ụ dao; chỉnh lệch tâm; khoét rộng.
- [6] Sandvik Coromant, Drilling wear and troubleshooting: https://www.sandvik.coromant.com/en-us/knowledge/drilling/drilling-wear-and-troubleshooting — mòn lưỡi ngang; xử lý lỗ quá cỡ.
- [7] Kennametal, Drill Fix PRO Indexable Drilling Platform: https://www.kennametal.com/us/en/products/metalworking-tools/holemaking/indexable-drilling/short-hole-drilling-drill-fix-tools/drill-fix-pro.html — cách Kennametal gọi mảnh trong (inboard) và mảnh ngoài (outboard).
- Tiêu chuẩn, chỉ dẫn tên và số hiệu: ISO 5419:1982 Twist drills — Terms, definitions and types (tên đối chiếu tại LVS và DIN Media); ISO 9766:2012 Drills with indexable inserts — Cylindrical shanks with a parallel flat (tên đối chiếu trên bản xem trước tại standards.iteh.ai và SIS). iso.org chặn truy cập tự động. Tài liệu trả phí; bài không trích trị số.
Bảng này không dùng cho:
- Chiều sâu khoan tối đa của mũi liền khối: trang Sandvik về mũi liền khối không tải được nội dung.
- Áp suất, lưu lượng tưới bằng số: nguồn đã kiểm không có số.
- Khẳng định chung "mũi liền khối tự định tâm, mũi gắn mảnh không tự định tâm": chưa có câu hãng kiểm được.
- Mũi khoan thép gió, mũi đầu thay được: chưa đối chiếu.
Không xác định được từ bài này: mũi nào kinh tế hơn cho lô chi tiết của bạn — phụ thuộc đường kính, số lỗ, giá mảnh và thời gian thay dụng cụ.
Cần chính xác hơn: phân biệt khoan, khoét, doa, ta rô ở bốn nguyên công gia công lỗ; thoát phoi khi khoan sâu ở khoan lỗ sâu.
Câu hỏi thường gặp
Mũi khoan gắn mảnh là gì? Là mũi khoan có thân thép mang các mảnh cắt thay được, thường là một mảnh tâm và một mảnh ngoài chia nhau bán kính lỗ. Kennametal gọi hai mảnh này là mảnh trong (inboard) và mảnh ngoài (outboard). Mảnh mòn thì thay mảnh, không thay cả mũi.
Mũi khoan gắn mảnh có dùng trên máy tiện được không? Được. Sandvik gọi đó là khoan không quay, khi phôi quay thay cho mũi; điều kiện quan trọng là mũi thẳng hàng với tâm máy, và lõi tâm để lại ở đáy lỗ phải nằm trong 0,05–0,15 mm theo tài liệu của hãng.
Mũi khoan gắn mảnh khoan sâu được bao nhiêu? Tùy dòng sản phẩm. Một dòng mũi gắn mảnh của Sandvik ghi chiều sâu 2–5 lần đường kính. Với lỗ sâu hơn 3 lần đường kính, Sandvik khuyên tưới trong qua tâm để tránh kẹt phoi.
Vì sao mũi gắn mảnh có hai mảnh khác nhau? Vì hai mảnh làm hai việc khác nhau: mảnh tâm cắt vùng gần tâm, tốc độ cắt thấp, tạo phoi hình nón; mảnh ngoài cắt vùng biên, tốc độ cắt cao, tạo phoi như khi tiện. Sandvik ghi mác CVD thường dùng cho mảnh ngoài, mác PVD cho mảnh tâm.
Có nên khoan mồi trước khi dùng mũi gắn mảnh không? Không cần với lỗ đặc; nếu phôi đã có lỗ, Sandvik ghi lỗ mồi không được lớn hơn một phần tư đường kính mũi để hai mảnh còn cân lực. Lỗ có sẵn lớn hơn thì xét khoét rộng trong giới hạn của hãng.
Mũi khoan liền khối khoan lệch tâm do đâu? Một nguyên nhân Sandvik nêu là mòn mặt sau ở lưỡi ngang, làm định tâm kém và chất lượng lỗ giảm. Kiểm lưỡi ngang trước khi đổ lỗi cho máy hay đồ gá.