Nguồn hàn DC cho hồ quang ổn định hơn và đổi được cực tính, que hàn thường dùng DCEP; đổi lại hồ quang bị thổi lệch khi hàn thép nhiễm từ. Nguồn AC hồ quang kém ổn định hơn nhưng hầu như không bị thổi lệch, điện áp không tải cao hơn. Que phải hợp loại dòng của máy.
Kết luận trên đúng khi so nguồn hàn que dòng xoay chiều với dòng một chiều cho thép cacbon, theo bảng so sánh nguồn hàn của Kobelco và hướng dẫn của TWI. Thứ tự độ ngấu theo cực tính cho cùng một que hàn không có nguồn hãng kiểm được, nên bài không khẳng định; câu "DCEN cho ngấu sâu" mà Kobelco viết là cho hàn TIG, không phải hàn que.
Bảng đối chiếu hàn dòng AC và dòng DC
| Tiêu chí | Nguồn DC | Nguồn AC |
|---|---|---|
| Độ ổn định hồ quang, theo Kobelco [3] | Rất tốt | Kém ổn định hơn |
| Cực tính, theo Kobelco [3] | Chọn được | Không chọn |
| Thổi lệch hồ quang, theo Kobelco [3] | Có | Hầu như không |
| Điện áp không tải, theo bảng Kobelco [3] | Thấp hơn: 50–60 V | Cao hơn: 65–95 V |
| Khả năng điện giật, theo bảng Kobelco [3] | Thấp hơn | Cao hơn |
| Cực tính que thường dùng | Phần lớn que bọc thuốc dùng DCEP vì hồ quang ổn định, chuyển kim loại êm, bắn tóe tương đối ít, đường hàn đẹp; một số que dùng DCEN [3] | Không áp dụng |
| Que tương thích, theo TWI [4] | Không phải que DC nào cũng chạy được trên nguồn AC | Que AC dùng được cả trên nguồn AC lẫn DC |
| Đọc loại dòng trên ký hiệu que | Hobart: chữ số thứ tư của ký hiệu AWS chỉ loại vỏ bọc và loại dòng tương thích [5] | Như cột bên trái [5] |
| Độ ngấu, Hobart so giữa ba loại que khác nhau [5] | E6010 (DCEP): ngấu sâu, hồ quang rất gọn; E6012 (DCEN): ngấu nhẹ | E6013 (AC): hồ quang mềm, ngấu vừa |
Nguồn [1]–[5] ghi ở khối "Nguồn và giới hạn", tra ngày 10/09/2026. Số điện áp không tải là số trong bảng so sánh chung của Kobelco, không phải thông số của một máy cụ thể. Dòng độ ngấu so giữa ba loại que khác nhau, không phải một que đổi cực tính.
Thổi lệch hồ quang: vì sao DC bị còn AC hầu như không
TWI định nghĩa thổi lệch hồ quang là hồ quang bị lệch hướng do từ trường sinh ra bởi chính dòng hồ quang bị méo; khi hàn thép nhiễm từ, hồ quang lệch không kiểm soát có thể gây không ngấu [1]. Từ trường bị méo vì nhiều lý do, trong đó TWI nêu từ dư trong vật liệu do dùng nam châm để nâng chuyển [1]. Kobelco ghi thổi lệch hồ quang làm lệch hướng hồ quang khi hàn DC, là một nguyên nhân cháy cạnh khi hàn que, và đưa biện pháp đặt kẹp mát ở vùng bắt đầu hàn trên kim loại cơ bản [3].
Bảng so sánh nguồn hàn của Kobelco ghi nguồn AC hầu như không bị thổi lệch hồ quang [3]. Nguồn đã kiểm chỉ ghi kết luận đó, không giải thích cơ chế, nên bài không suy thêm. TWI dùng chính kết luận ấy làm biện pháp: dùng dòng AC thay cho DC ở lớp lót [2].
Ca biên quan trọng nằm trong câu ghi chú của TWI: một số tiêu chuẩn có thể coi việc đổi sang AC là đổi một biến số thiết yếu và yêu cầu đánh giá lại quy trình hàn [2]. Đổi dòng để chữa thổi lệch trên mối hàn có quy trình đã phê duyệt là một quyết định hồ sơ, không chỉ là thao tác trên máy. Từ dư và cách khử từ chi tiết xem ở khử từ chi tiết cơ khí.
Chống thổi lệch khi vẫn phải dùng DC
TWI liệt kê các biện pháp: dùng hồ quang ngắn nhất có thể (điện áp hồ quang thấp hơn) và dòng thấp nhất hợp lý cho mối hàn bị ảnh hưởng, có thể bằng que đường kính nhỏ hơn [2]. Hướng hàn so với chỗ kẹp mát cũng quyết định: thổi lệch về phía sau thường xảy ra khi hàn hướng về phía kẹp mát, thổi lệch về phía trước khi hàn theo hướng ngược lại; dùng nhiều điểm nối mát có thể giải quyết hẳn vấn đề [2]. Đó là những thao tác đổi được ngay tại máy trước khi tính tới đổi loại dòng.
Cực tính DCEP và DCEN: que nào dùng cực nào
Kobelco ghi với nguồn DC trong hàn que, hàn dưới lớp thuốc và hàn MIG, MAG, que bọc thuốc và dây hàn phần lớn dùng DCEP trong ứng dụng thông thường vì hồ quang ổn định, chuyển kim loại êm, bắn tóe tương đối ít và đường hàn đẹp; nhưng một số que dùng DCEN, và một số dây lõi thuốc tự bảo vệ được thiết kế cho DCEN [3]. Cực tính vì thế đi theo que, không phải theo thói quen của thợ.
Hobart chỉ cách đọc: chữ số thứ tư trong ký hiệu AWS của que cho biết loại vỏ bọc và loại dòng tương thích, và loại dòng cũng ảnh hưởng tới biên dạng ngấu [5]. Ví dụ Hobart đưa là so giữa ba loại que khác nhau: E6010 dùng DCEP ngấu sâu, E6012 dùng DCEN ngấu nhẹ, E6013 dùng AC ngấu vừa [5]. Đó không phải phép thử một que đổi cực tính. Que rutil và que bazơ khác nhau ở vỏ bọc thế nào xem ở que hàn rutil và que hàn bazơ.
Ba mẹo sai về dòng hàn
Mẹo sai 1: "Dòng AC lúc nào cũng thua DC, không có lý do để dùng." Kobelco ghi nguồn AC hầu như không bị thổi lệch hồ quang [3], và TWI khuyên dùng AC cho lớp lót khi bị thổi lệch [2].
Mẹo sai 2: "Que nào cắm máy AC cũng chạy." TWI ghi không phải que DC nào cũng chạy được trên nguồn AC, còn que AC thì dùng được cả AC và DC [4].
Mẹo sai 3: "Hàn que để cực âm lúc nào cũng ngấu sâu hơn." Câu "DCEN cho ngấu sâu" Kobelco viết cho hàn TIG thép thông thường [3]; với hàn que, Kobelco ghi phần lớn que dùng DCEP [3], và ví dụ độ ngấu của Hobart là so giữa các loại que khác nhau [5].
Bảng quyết định: thấy gì tại máy thì làm gì
| Thấy tại máy | Làm gì | Căn cứ |
|---|---|---|
| Hồ quang bị đẩy lệch khỏi rãnh hàn khi hàn thép nhiễm từ bằng DC | Rút ngắn hồ quang, giảm dòng hoặc dùng que nhỏ hơn; đổi chỗ kẹp mát hoặc thêm điểm nối mát | [2] |
| Hồ quang lệch về phía sau khi hàn hướng về phía kẹp mát | Đổi hướng hàn hoặc dời kẹp mát | [2] |
| Phôi đã được nâng chuyển bằng nam châm, hồ quang lệch bất thường | Nghi từ dư; xét khử từ | [1] |
| Vẫn thổi lệch ở lớp lót sau các biện pháp trên | Cân nhắc dòng AC cho lớp lót | [2][3] |
| Mối hàn có quy trình đã phê duyệt với DC, định đổi sang AC | Kiểm tiêu chuẩn áp dụng: có thể phải đánh giá lại quy trình hàn | [2] |
| Máy hàn chỉ có nguồn AC | Chọn que mà ký hiệu cho dùng được AC | [4][5] |
| Cháy cạnh khi hàn que DC | Đặt kẹp mát ở vùng bắt đầu hàn | [3] |
| Cần hồ quang ổn định, ít bắn tóe với que thông dụng | Nguồn DC, cực tính theo khuyến cáo của que | [3] |
Nguồn và giới hạn
Tra ngày 10/09/2026. Các câu dẫn đã được đối chiếu trên văn bản tải trực tiếp từ trang của hãng.
- [1] TWI, What is magnetic arc blow?: https://www.twi-global.com/technical-knowledge/faqs/faq-what-is-magnetic-arc-blow — định nghĩa thổi lệch hồ quang; không ngấu khi hàn thép nhiễm từ; từ dư do nâng chuyển bằng nam châm.
- [2] TWI, How do you prevent arc blow?: https://www.twi-global.com/technical-knowledge/faqs/faq-how-do-you-prevent-arc-blow — hồ quang ngắn, dòng thấp; hướng hàn và kẹp mát; nhiều điểm nối mát; dùng AC cho lớp lót và lưu ý đánh giá lại quy trình.
- [3] Kobelco, The ABC's of Arc Welding and Inspection, 4th ed. (PDF): https://www.kobelco-welding.jp/images/education-center/pdf/ABC_4Ed.pdf — Bảng 2.2 so sánh nguồn DC và AC (ổn định hồ quang, cực tính, thổi lệch, điện áp không tải, khả năng điện giật); cực tính que và dây; thổi lệch gây cháy cạnh và biện pháp kẹp mát; DCEN khi hàn TIG.
- [4] TWI, Manual Metal Arc Welding (MMA, SMAW or Stick Welding): https://www.twi-global.com/technical-knowledge/job-knowledge/the-manual-metal-arc-process-mma-welding-002 — que dùng được trên nguồn AC và DC.
- [5] Hobart Brothers, Factors for Selecting the Right Stick Electrode: https://www.hobartbrothers.com/resources/technical-articles/factors-for-selecting-the-right-stick-electrode/ — chữ số thứ tư của ký hiệu AWS; loại dòng và biên dạng ngấu; ví dụ E6010, E6012, E6013.
- Tiêu chuẩn, chỉ dẫn tên và số hiệu: AWS A5.1/A5.1M:2025 Specification for Carbon Steel Electrodes for Shielded Metal Arc Welding; AWS A3.0M/A3.0:2025 Standard Welding Terms and Definitions Including Terms for Additive Manufacturing, Adhesive Bonding, Brazing, Soldering, Thermal Cutting, Thermal Spraying, and Nondestructive Examination (tên đối chiếu tại pubs.aws.org); ISO 2560:2020 Welding consumables — Covered electrodes for manual metal arc welding of non-alloy and fine grain steels — Classification (tên đối chiếu trên standards.iteh.ai). Tài liệu trả phí; bài không trích trị số.
Bảng này không dùng cho:
- Thứ tự độ ngấu DCEP, DCEN, AC cho cùng một que hàn: chưa có nguồn hãng kiểm được.
- Yêu cầu pháp lý về an toàn điện khi hàn: bài không đưa; áp dụng theo văn bản hiện hành và quy trình của đơn vị.
- Hàn TIG, MIG dòng AC cho nhôm: chưa đối chiếu.
- Thông số điện áp không tải của một máy hàn cụ thể: lấy từ nhãn máy.
Không xác định được từ bài này: tiêu chuẩn áp dụng cho mối hàn của bạn có coi đổi loại dòng là biến số thiết yếu hay không — phải đọc đúng tiêu chuẩn và quy trình hàn đã phê duyệt.
Cần chính xác hơn: chu kỳ tải của máy hàn ở duty cycle máy hàn là gì; nhận biết không ngấu, cháy cạnh ở khuyết tật mối hàn.
Câu hỏi thường gặp
Máy hàn AC là gì? Là nguồn hàn cấp dòng xoay chiều cho hồ quang. Theo bảng so sánh của Kobelco, nguồn AC có hồ quang kém ổn định hơn nguồn DC, không chọn cực tính, hầu như không bị thổi lệch hồ quang, và điện áp không tải cao hơn.
Máy hàn AC và DC khác nhau thế nào? DC cho hồ quang ổn định hơn, chọn được cực tính và có điện áp không tải thấp hơn, nhưng bị thổi lệch hồ quang khi hàn thép nhiễm từ. AC kém ổn định hơn nhưng hầu như không bị thổi lệch. Que phải hợp loại dòng: không phải que DC nào cũng chạy được trên AC.
Hàn que DC nên để cực dương hay cực âm? Theo cực tính que yêu cầu. Kobelco ghi phần lớn que bọc thuốc dùng DCEP, tức que nối cực dương, vì hồ quang ổn định và ít bắn tóe; một số que dùng DCEN. Loại dòng tương thích đọc ở chữ số thứ tư của ký hiệu AWS, theo Hobart.
Thổi lệch hồ quang là gì? Là hiện tượng hồ quang bị lệch hướng do từ trường của chính dòng hồ quang bị méo, theo TWI. Khi hàn thép nhiễm từ, nó có thể gây không ngấu; từ dư do nâng chuyển bằng nam châm là một nguyên nhân.
Que 6013 hàn máy AC được không? Được. Hobart ghi E6013 chạy được với dòng AC, DCEP hoặc DCEN ở mọi tư thế, và Kobelco ghi vỏ bọc của E6013 cho phép vận hành tốt với điện áp không tải AC thấp hơn.
Hàn AC có ngấu kém hơn hàn DC không? Nguồn đã kiểm không so độ ngấu của cùng một que khi đổi loại dòng. Hobart chỉ so giữa các loại que khác nhau: E6010 dùng DCEP ngấu sâu, E6013 dùng AC ngấu vừa, E6012 dùng DCEN ngấu nhẹ.