Kiểm tra dòng xoáy chỉ chạy được trên vật liệu dẫn điện, đầu dò không cần chạm vật, và bắt được khuyết tật ở bề mặt lẫn sát bề mặt. Thẩm thấu chất lỏng dùng được cả vật liệu không dẫn điện, nhưng chỉ thấy khuyết tật hở ra mặt và đòi bóc sạch lớp phủ trước khi kiểm.
Kết luận trên đúng khi so hai phương pháp kiểm bề mặt trên chi tiết cơ khí và mối hàn, ở ba câu hỏi: vật liệu nào dùng được, lớp phủ xử lý ra sao, và khuyết tật nằm sâu tới đâu thì còn thấy. Phạm vi nguồn: các trang nguyên lý của nde-ed.org và một bài tổng quan về đầu dò dòng xoáy trên tạp chí Sensors. Nguồn không cho mức chấp nhận chỉ thị, không cho quy định về chứng chỉ nhân sự, nên bài không nêu.
Bảng đối chiếu kiểm tra dòng xoáy và thẩm thấu chất lỏng
| Tiêu chí | Kiểm tra dòng xoáy | Thẩm thấu chất lỏng |
|---|---|---|
| Vật liệu dùng được | Chỉ vật liệu dẫn điện [1]; bài tổng quan trên Sensors ghi cùng ý vì phương pháp dựa vào việc cảm ứng dòng xoáy [4] | Ít giới hạn vật liệu: kim loại và phi kim, nhiễm từ và không nhiễm từ, dẫn điện và không dẫn điện [3] |
| Vật liệu loại trừ | Nguồn không nêu danh sách; giới hạn là tính dẫn điện [1][4] | Chỉ vật liệu có bề mặt tương đối không xốp [3] |
| Khuyết tật thấy được | Khuyết tật bề mặt và sát bề mặt [1] | Chỉ khuyết tật hở ra mặt [3] |
| Vì sao giới hạn độ sâu | Dòng xoáy tụ ở bề mặt vật liệu [2]; bài trên Sensors gọi đây là hiệu ứng bề mặt [4] | Chất thấm phải chui được vào khuyết tật từ mặt ngoài [3] |
| Tiếp xúc với vật | Đầu dò không cần chạm vào chi tiết [1] | Chỉ thị hiện ngay trên mặt chi tiết, người kiểm phải tiếp cận trực tiếp mặt cần kiểm [3] |
| Chuẩn bị bề mặt | Yêu cầu chuẩn bị ít [1] | Làm sạch trước là khâu then chốt vì chất bẩn che khuất khuyết tật [3] |
| Lớp phủ | Chiều dày lớp phủ phi kim trên nền kim loại xác định được từ hiệu ứng nhấc đầu dò [5] | Sơn, véc ni, lớp mạ và ôxit dày phải bóc hết để khuyết tật hở ra mặt [3] |
| Mặt gia công cơ | Độ nhẵn và độ nhám có thể gây nhiễu [1] | Lớp kim loại bị miết do gia công, mài, phun hạt phải được bóc trước khi kiểm [3] |
| Thời gian chờ | Nguồn ghi kết quả có ngay [1] | Thời gian ngấm tối thiểu thường trong khoảng năm đến 60 phút [3]; thời gian hiện thường tối thiểu 10 phút [3] |
| Sau khi kiểm | Nguồn không nêu | Chi tiết đạt phải làm sạch lại [3] |
| Chỗ dễ trượt | Khuyết tật kiểu tách lớp nằm song song với vòng dây và hướng quét thì không phát hiện được [1] | Nhiều bước công đoạn phải thực hiện và kiểm soát [3] |
Nguồn [1]–[5] ghi ở khối "Nguồn và giới hạn", tra ngày 12/09/2026. Các mốc thời gian là mức nguồn ghi kèm chữ "thường", không phải quy định cho một chi tiết cụ thể.
Vật liệu quyết định trước: dẫn điện hay không
Đây là câu hỏi phải trả lời trước, vì nó cắt bỏ một trong hai phương pháp ngay từ đầu. Trang nguyên lý dòng xoáy của nde-ed.org mô tả dòng xoáy là dòng điện cảm ứng chạy theo đường vòng kín [1], và xếp ngay vào mục giới hạn: chỉ vật liệu dẫn điện mới kiểm được [1]. Bài tổng quan trên tạp chí Sensors nói cùng ý và nêu lý do: phương pháp dựa vào việc cảm ứng dòng xoáy để phát hiện khuyết tật, nên bị bó vào vật liệu dẫn điện [4].
Thẩm thấu chất lỏng đi hướng ngược. Trang nguyên lý thẩm thấu của nde-ed.org ghi phương pháp có ít giới hạn vật liệu: kim loại và phi kim, nhiễm từ và không nhiễm từ, dẫn điện và không dẫn điện đều kiểm được [3]. Đổi lại, cùng trang nêu một giới hạn khác: chỉ vật liệu có bề mặt tương đối không xốp mới kiểm được [3].
Cách hiểu của bài: hai phương pháp bị chặn bởi hai thuộc tính khác hẳn nhau. Dòng xoáy hỏi vật liệu có dẫn điện không; thẩm thấu hỏi bề mặt có xốp không. Một chi tiết nhựa hay gốm đặc loại dòng xoáy ra khỏi cuộc; một chi tiết gang đúc thô rỗ xốp lại làm khó thẩm thấu. So sánh với phương pháp bột từ, vốn hỏi vật liệu có nhiễm từ hay không, xem ở bột từ MT và giới hạn vật liệu nhiễm từ.
Lớp phủ: một bên đo được nó, một bên phải bóc nó đi
Chỗ này là khác biệt thực dụng nhất tại xưởng. Với thẩm thấu, trang chuẩn bị bề mặt của nde-ed.org viết thẳng: các lớp phủ như sơn, véc ni, lớp mạ và ôxit dày phải được bóc hết để bảo đảm khuyết tật hở ra mặt chi tiết [3]. Lý do nằm ở cơ học vật liệu, không phải ở hoá chất: lớp phủ như sơn đàn hồi hơn kim loại nhiều nên không nứt theo, ngay cả khi ngay bên dưới có một khuyết tật lớn [3]. Danh sách thứ phải bóc trong nguồn khá dài — sơn, bụi bẩn, thuốc hàn, cáu, véc ni, dầu, chất tẩy, lớp mạ, mỡ, ôxit, sáp, đề can, dung dịch gia công, gỉ và cặn của lần thẩm thấu trước [3].
Với dòng xoáy, chính lớp phủ phi kim lại trở thành đại lượng đo được. Trang ứng dụng của nde-ed.org ghi chiều dày lớp phủ phi kim trên nền kim loại xác định được đơn giản từ ảnh hưởng của việc nhấc đầu dò lên trở kháng [5]; lớp phủ đóng vai trò miếng đệm giữa đầu dò và mặt dẫn điện, và khi khoảng cách giữa đầu dò với nền kim loại tăng thì cường độ trường dòng xoáy giảm vì phần từ trường của đầu dò tương tác được với nền kim loại ít đi [5]. Trang tổng quan phương pháp cũng liệt kê đo chiều dày sơn và các lớp phủ khác là một ứng dụng của dòng xoáy [2].
Mặt trái của đúng cơ chế đó là nhiễu. Bài tổng quan trên tạp chí Sensors ghi bề mặt gồ ghề làm sai lệch kết quả kiểm dòng xoáy bằng cách đổi khoảng cách nhấc đầu dò so với mặt vật [4]; trang nde-ed.org xếp độ nhẵn và độ nhám vào mục giới hạn của phương pháp [1]. Nói cách khác, cái cho phép đo chiều dày lớp phủ cũng chính là cái làm nhiễu khi tìm vết nứt.
Độ sâu: hiệu ứng bề mặt và khuyết tật hở mặt
Hai phương pháp cùng là kiểm bề mặt, nhưng chặn ở hai chỗ khác nhau.
Với dòng xoáy, trang nde-ed.org viết dòng xoáy tụ ở bề mặt vật liệu nên chỉ dùng để phát hiện khuyết tật bề mặt và sát bề mặt [2]. Bài tổng quan trên tạp chí Sensors gọi tên hiện tượng: dòng xoáy do đầu dò sinh ra tập trung chủ yếu ở vùng bề mặt hoặc sát bề mặt, gọi là hiệu ứng bề mặt [4]. Cùng bài định nghĩa chiều sâu thấm chuẩn là chiều sâu mà mật độ dòng còn khoảng 37 % mật độ dòng ở mặt vật liệu [4], và nêu quan hệ: tần số cao hơn cho chiều sâu thấm nông hơn, còn vật liệu có độ dẫn điện và độ từ thẩm cao thì hiệu ứng bề mặt càng rõ, chiều sâu thấm càng giảm [4]. Dùng tần số thấp hơn làm tăng chiều sâu thấm [4], nhưng nhóm tác giả ghi kèm cái giá: việc đó có thể làm giảm độ phân giải và độ nhạy với khuyết tật nhỏ ở ngay lớp mặt [4].
Với thẩm thấu, ranh giới dứt khoát hơn: chỉ khuyết tật hở ra mặt mới phát hiện được [3]. Không có chuyện "sát bề mặt" — hoặc chất thấm chui vào được, hoặc không. Trang nguyên lý mô tả chuỗi thao tác: chất thấm ngấm vào trong thời gian chờ, thường tối thiểu trong khoảng năm đến 60 phút [3]; sau đó một lớp mỏng chất hiện được phủ lên để kéo chất thấm bị giữ trong khuyết tật trở ra mặt cho nhìn thấy [3], với thời gian hiện thường tối thiểu 10 phút và có khi phải lâu hơn nhiều với vết nứt khít [3]. Chi tiết quy trình thẩm thấu nằm ở thẩm thấu chất lỏng PT: kiểm tra không phá huỷ bề mặt; còn chọn giữa chất thấm huỳnh quang và chất thấm màu là bài riêng thẩm thấu huỳnh quang và thẩm thấu màu.
Ba mẹo sai về dòng xoáy và thẩm thấu
Mẹo sai 1: "Dòng xoáy là phương pháp bề mặt nên chỉ thấy đúng những gì thẩm thấu thấy." Nguồn phân biệt rõ hai mức: nde-ed.org ghi dòng xoáy phát hiện khuyết tật bề mặt và sát bề mặt [1], trong khi thẩm thấu chỉ phát hiện khuyết tật hở ra mặt [3]. Khuyết tật nằm ngay dưới lớp mặt là chỗ hai phương pháp cho kết quả khác nhau.
Mẹo sai 2: "Kiểm thẩm thấu qua lớp sơn cũng được, miễn sơn mỏng." Trang chuẩn bị bề mặt viết ngược lại: lớp phủ như sơn, véc ni, lớp mạ và ôxit dày phải bóc hết để khuyết tật hở ra mặt [3]; và lớp phủ như sơn đàn hồi hơn kim loại nhiều nên không nứt theo dù ngay dưới có khuyết tật lớn [3].
Mẹo sai 3: "Dòng xoáy không cần chuẩn bị gì, cứ rê đầu dò là ra." Đúng một nửa: nde-ed.org ghi phương pháp yêu cầu chuẩn bị chi tiết ở mức tối thiểu và đầu dò không cần chạm vật [1]. Nhưng cùng trang xếp độ nhẵn, độ nhám vào mục giới hạn và ghi cần mẫu chuẩn để đặt máy [1]; trang tổng quan còn ghi kỹ thuật dùng để kiểm một vùng tương đối nhỏ, và thiết kế đầu dò cùng thông số kiểm phải được lập trên cơ sở hiểu rõ khuyết tật cần tìm [2].
Bảng quyết định: thấy gì tại chỗ làm thì chọn cái nào
| Thấy hoặc đo được tại xưởng | Làm gì | Căn cứ |
|---|---|---|
| Chi tiết bằng nhựa, gốm hoặc vật liệu không dẫn điện | Loại dòng xoáy; cân nhắc thẩm thấu nếu bề mặt không xốp | [1][3][4] |
| Bề mặt rỗ xốp, gang đúc thô chưa gia công | Không hợp thẩm thấu; nguồn giới hạn phương pháp ở bề mặt tương đối không xốp | [3] |
| Chi tiết đang có lớp sơn hoặc lớp mạ, không được bóc | Loại thẩm thấu ở trạng thái đó; nguồn đòi bóc hết lớp phủ | [3] |
| Cần biết chiều dày lớp phủ phi kim trên nền kim loại | Dòng xoáy đo được qua hiệu ứng nhấc đầu dò | [5] |
| Nghi khuyết tật nằm ngay dưới lớp mặt, chưa hở ra ngoài | Thẩm thấu không thấy; xét dòng xoáy | [1][3] |
| Mặt vừa mài, vừa phun hạt hoặc vừa gia công cơ | Trước khi thẩm thấu phải bóc lớp kim loại bị miết | [3] |
| Mặt gồ ghề, nhám nhiều | Cẩn thận với dòng xoáy: độ nhám đổi khoảng cách nhấc đầu dò và gây sai lệch | [1][4] |
| Khuyết tật nghi là tách lớp nằm song song mặt quét | Dòng xoáy không phát hiện được dạng đó theo nguồn | [1] |
| Chi tiết không được để lại hoá chất sau kiểm | Nhớ rằng thẩm thấu đòi làm sạch lại chi tiết đạt | [3] |
| Chưa có mẫu chuẩn để đặt máy dòng xoáy | Chưa quét; nguồn xếp mẫu chuẩn vào yêu cầu đặt máy | [1] |
| Phải kiểm nhanh, có kết quả ngay tại chỗ | Dòng xoáy cho kết quả tức thì, thiết bị rất cơ động | [1] |
Nguồn và giới hạn
Tra ngày 12/09/2026. Các câu dẫn đã được đối chiếu trên văn bản tải trực tiếp từ những địa chỉ dưới đây.
- [1] Iowa State University — nde-ed.org, Eddy Current Testing — Introduction to Eddy Current Testing: https://www.nde-ed.org/NDETechniques/EddyCurrent/Introduction/IntroductiontoET.xhtml — định nghĩa dòng xoáy; danh sách ưu điểm (nhạy với vết nứt nhỏ, phát hiện khuyết tật bề mặt và sát bề mặt, kết quả tức thì, thiết bị cơ động, chuẩn bị tối thiểu, đầu dò không cần chạm vật) và danh sách giới hạn (chỉ vật liệu dẫn điện, cần tiếp cận bề mặt, độ nhẵn và độ nhám gây nhiễu, cần mẫu chuẩn, chiều sâu thấm hạn chế, tách lớp song song hướng quét không phát hiện được).
- [2] Iowa State University — nde-ed.org, Present State of Eddy Current Inspection: https://www.nde-ed.org/NDETechniques/EddyCurrent/Introduction/presentstateofET.xhtml — dòng xoáy tụ ở bề mặt nên chỉ thấy khuyết tật bề mặt và sát bề mặt; đo chiều dày sơn và lớp phủ; ảnh hưởng của độ dẫn điện và độ từ thẩm; kỹ thuật dùng cho vùng kiểm tương đối nhỏ, đầu dò và thông số phải lập theo hiểu biết về khuyết tật cần tìm.
- [3] Iowa State University — nde-ed.org, Liquid Penetrant Inspection: https://www.nde-ed.org/NDETechniques/PenetrantTest/Principles/prosandcons.xhtml — danh sách ưu điểm và nhược điểm của thẩm thấu; ít giới hạn vật liệu; chỉ khuyết tật hở ra mặt; bề mặt tương đối không xốp; làm sạch trước là then chốt; lớp kim loại bị miết; nhiều bước phải kiểm soát; phải làm sạch lại sau kiểm. Hai trang cùng bộ dùng kèm: https://www.nde-ed.org/NDETechniques/PenetrantTest/MethodsTech/preparation.xhtml (bóc lớp phủ, danh sách chất bẩn, lớp sơn đàn hồi không nứt theo) và https://www.nde-ed.org/NDETechniques/PenetrantTest/Principles/liquidpi.xhtml (chuỗi thao tác, thời gian ngấm, chất hiện, thời gian hiện).
- [4] Sensors (MDPI, bản toàn văn mở trên PMC), Eddy Currents Probe Design for NDT Applications: A Review: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11398035/ — dòng xoáy phát hiện khuyết tật bề mặt và dưới bề mặt trong vật liệu dẫn điện; giới hạn ở vật liệu dẫn điện; hiệu ứng bề mặt và chiều sâu thấm chuẩn; quan hệ giữa tần số, độ dẫn điện, độ từ thẩm với chiều sâu thấm; bề mặt gồ ghề đổi khoảng cách nhấc đầu dò.
- [5] Iowa State University — nde-ed.org, Thickness Measurements of Nonconducting Coatings on Conductive Materials: https://www.nde-ed.org/NDETechniques/EddyCurrent/Applications/thicknessmeasurements2.xhtml — chiều dày lớp phủ phi kim trên nền kim loại xác định từ hiệu ứng nhấc đầu dò; lớp phủ là miếng đệm; khoảng cách tăng thì cường độ trường dòng xoáy giảm. Bài không dùng dải trị số đo và mức sai số ghi trên trang này.
- Tiêu chuẩn, chỉ dẫn tên và số hiệu (không trích nội dung, không trích mức chấp nhận): ISO 17643 Non-destructive testing of welds — Eddy current testing of welds by complex-plane analysis; ISO 3452-1 Non-destructive testing — Penetrant testing — Part 1: General principles; ISO 23277 Non-destructive testing of welds — Penetrant testing — Acceptance levels. Tên đối chiếu trên bản xem trước công khai của bản dự thảo cuối ISO/FDIS 17635 tại cdn.standards.iteh.ai, vì trang iso.org trả mã 403 cho truy cập tự động.
Bảng này không dùng cho:
- Mức chấp nhận chỉ thị và kích thước cho phép: bài không nêu.
- Chọn tần số, cỡ cuộn dây hay loại chất thấm cho một chi tiết cụ thể: bài không nêu.
- Yêu cầu chứng chỉ và bậc thợ kiểm: bài không nêu.
- So sánh thiết bị hay hoá chất của các hãng: bài không nêu.
- Dòng xoáy xung và dòng xoáy đa tần: chỉ được nhắc tên trong nguồn, không đối chiếu.
Không xác định được từ bài này: chiều sâu thấm của dòng xoáy trên chi tiết đang kiểm — nguồn cho quan hệ định tính giữa tần số, độ dẫn điện, độ từ thẩm với chiều sâu, nhưng bài không thế số vào công thức; và độ nhám tối đa còn kiểm được của từng phương pháp, vì nguồn chỉ ghi là có ảnh hưởng.
Cần chính xác hơn: đối chiếu cách chọn phương pháp theo dạng khuyết tật ở kiểm tra không phá huỷ NDT là gì, chọn phương pháp nào, và bảng việc cần làm khi nghiệm thu mối hàn ở checklist kiểm tra chất lượng mối hàn.
Câu hỏi thường gặp
Kiểm tra dòng xoáy là gì? Là phương pháp dùng dòng điện cảm ứng chạy theo đường vòng kín trong vật liệu dẫn điện để dò khuyết tật và đo đạc [1]. Bài tổng quan trên tạp chí Sensors mô tả phương pháp này dùng để phát hiện khuyết tật bề mặt và dưới bề mặt trong vật liệu dẫn điện [4].
Dòng xoáy thấy được sâu bao nhiêu? Nguồn không cho một con số chung. nde-ed.org ghi dòng xoáy tụ ở bề mặt nên chỉ dùng cho khuyết tật bề mặt và sát bề mặt [2]; bài trên tạp chí Sensors định nghĩa chiều sâu thấm chuẩn là chỗ mật độ dòng còn khoảng 37 % so với ở mặt vật liệu, và nêu chiều sâu này phụ thuộc tần số, độ dẫn điện và độ từ thẩm [4].
Vì sao phải bóc sơn trước khi kiểm thẩm thấu? Vì lớp phủ che mất đường vào của chất thấm: nguồn yêu cầu bóc hết sơn, véc ni, lớp mạ và ôxit dày để khuyết tật hở ra mặt [3]; và lớp sơn đàn hồi hơn kim loại nhiều nên không nứt theo dù ngay bên dưới có khuyết tật lớn [3].
Thẩm thấu dùng được cho vật liệu nào? nde-ed.org ghi phương pháp có ít giới hạn vật liệu — kim loại và phi kim, nhiễm từ và không nhiễm từ, dẫn điện và không dẫn điện đều kiểm được [3]. Giới hạn nằm ở chỗ khác: bề mặt phải tương đối không xốp [3].
Kiểm thẩm thấu mất bao lâu? Nguồn nêu hai mốc: thời gian ngấm tối thiểu thường trong khoảng năm đến 60 phút [3], và thời gian hiện thường tối thiểu 10 phút, có khi phải lâu hơn nhiều với vết nứt khít [3]. Đó là mức nguồn ghi kèm chữ "thường", không phải quy định cho một chi tiết cụ thể.
Dòng xoáy có bỏ sót dạng khuyết tật nào không? Có. nde-ed.org ghi khuyết tật kiểu tách lớp nằm song song với vòng dây cuộn đầu dò và hướng quét thì không phát hiện được [1].