Phân loại theo hình dạng và phương trục
| Dạng bánh răng | Phương trục 2 bánh | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Trụ răng thẳng | Song song | Đơn giản, dễ chế tạo, ồn hơn ở tốc độ cao |
| Trụ răng nghiêng | Song song | Ăn khớp êm hơn răng thẳng, sinh lực dọc trục |
| Côn (bevel) | Cắt nhau | Truyền chuyển động giữa 2 trục giao nhau (thường vuông góc) |
| Trục vít – bánh vít | Chéo nhau | Tỉ số truyền lớn trong 1 cấp, có thể tự hãm |
Đối chiếu: phân loại theo phương trục và hướng răng, — Bánh răng: phân loại, module và công thức.
Module m = d/z là thông số hình học chuẩn hóa quyết định kích thước răng — 2 bánh răng ăn khớp phải cùng module. Nguồn: hình học bánh răng theo ISO 21771 / TCVN.
Bánh răng hỏng vì nguyên nhân gì — phân biệt mòn, tróc và gãy
Răng hỏng theo ba cơ chế tách bạch, và cách xử của ba cơ chế đó ngược nhau. Nhìn nhầm cơ chế thì sửa càng làm hỏng nhanh hơn: tróc rỗ do tải bề mặt quá cao mà lại đi tăng độ nhớt dầu thì chỉ hoãn được ít lâu, còn gãy chân răng do quá tải mà chỉ thay dầu thì răng vẫn gãy tiếp.
| Vết trên mặt răng | Cơ chế | Nằm ở đâu trên răng |
|---|---|---|
| Rỗ nhỏ li ti rồi lan rộng, bề mặt lỗ chỗ | Tróc rỗ do mỏi tiếp xúc | Ngay dưới vòng chia, nơi có trượt và tải cùng lớn |
| Vệt xước dọc theo chiều trượt, bề mặt như bị cào | Xước dính do màng dầu đứt | Đỉnh và chân răng, nơi tốc độ trượt lớn nhất |
| Mòn đều, biên dạng răng thoải dần, răng mỏng đi | Mòn mài do hạt cứng trong dầu | Toàn bộ mặt làm việc |
| Nứt ngang chân răng, mặt gãy có vân sò | Gãy mỏi uốn chân răng | Chân răng phía chịu kéo |
| Gãy gọn một mảng, mặt gãy thô đều | Quá tải tức thời | Bất kỳ, thường sau một cú sốc |
| Vết tiếp xúc dồn về một đầu răng | Lệch tâm hoặc trục võng, không phải lỗi bánh răng | Một đầu răng bóng, đầu kia không chạm |
Quan sát vết tiếp xúc cho biết tải phân bố thế nào trên chiều rộng răng, nhưng không cho biết tải lớn bao nhiêu. Muốn ra số phải tính bền theo mô-men thật tại cặp răng đó.
Mẹo sai hay gặp: thấy răng mòn đều thì chỉnh cho hai bánh ăn khớp sâu hơn. Ăn sâu hơn không bù lại phần răng đã mất mà làm khe hở chân răng hụt đi, đẩy tải dồn về chân — đúng chỗ răng hay gãy.
Đối chiếu: tính bền răng theo Lewis, AGMA và ứng suất tiếp xúc Hertz — Tính bền bánh răng: Lewis, AGMA và Hertz. Tra cứu 16/09/2026.
Dùng bánh răng, hay đổi sang cơ cấu khác — và bánh răng nhựa thì chọn loại nào
Hai câu, hai chỗ khác nhau của bản thiết kế.
Khi hành trình dài: thanh răng – bánh răng và vít me bi là hai lời giải cho cùng một việc, nhưng một bên đuối trước khi hành trình kéo dài ra. Biết bên nào đuối trước là biết ranh giới chọn.
Khi chi tiết làm bằng nhựa: trục quyết định không phải độ bền như nhiều người nghĩ, mà là độ ẩm — nó đổi cả kích thước lẫn ứng xử của vật liệu, và đó là thứ làm bánh răng nhựa hỏng theo kiểu khó đoán.
⇒ Thanh răng bánh răng và vít me bi · Nhựa POM và nhựa PA cho bánh răng, bạc trượt.
FAQ
Module bánh răng là gì, tính như thế nào? Module m = d/z, với d là đường kính vòng chia và z là số răng — module là đơn vị kích thước răng chuẩn hóa (mm), 2 bánh răng chỉ ăn khớp được khi cùng module.
Bánh răng thẳng và răng nghiêng khác nhau thế nào? Răng thẳng có đường răng song song trục, vào khớp đột ngột nên ồn hơn ở tốc độ cao; răng nghiêng có đường răng nghiêng một góc, nhiều răng ăn khớp đồng thời nên êm hơn nhưng sinh thêm lực dọc trục cần ổ chặn chịu.
Tỉ số truyền của cặp bánh răng tính thế nào? Tỉ số truyền u = z2/z1 (số răng bánh bị dẫn chia số răng bánh dẫn) = n1/n2 (nghịch đảo tỉ số tốc độ quay).
Khoảng cách trục của cặp bánh răng phụ thuộc gì? Khoảng cách trục a = m×(z1+z2)/2 với bánh răng trụ ăn khớp ngoài — phụ thuộc trực tiếp vào module và tổng số răng 2 bánh.
Vì sao bánh răng côn dùng cho trục cắt nhau? Vì bề mặt răng côn hình thành trên mặt nón, cho phép 2 trục giao nhau tại đỉnh nón (thường vuông góc) ăn khớp đúng hình học — bánh răng trụ chỉ ăn khớp đúng khi 2 trục song song.
Số răng tối thiểu để tránh cắt chân răng là bao nhiêu? Với góc áp lực tiêu chuẩn 20°, số răng tối thiểu lý thuyết để tránh hiện tượng cắt chân răng (undercutting) khi gia công bằng dao thanh răng là z=17 — số răng ít hơn cần dịch chỉnh profin để tránh cắt chân.
Đọc sâu trên chuyên trang Thiết kế & chế tạo máy
Trang thuật ngữ này trả lời nhanh "Bánh răng là gì". Nội dung đầy đủ theo từng tình huống nằm ở chuyên trang Thiết kế & chế tạo máy: