Còn gọi là: brake, phanh cơ khí, phanh đai, phanh guốc
Phanh là cơ cấu tạo mô-men cản để giảm tốc hoặc giữ đứng một chi tiết/hệ thống đang quay hoặc chuyển động, thường khai thác ma sát khô giữa vật liệu bố/má phanh và bề mặt trống/đĩa quay. Hai dạng phổ biến trong máy công nghiệp là phanh đai (dải đai quấn quanh trống, dùng quan hệ lực căng T1/T2=e^(μθ)) và phanh guốc (guốc ép trực tiếp qua chốt xoay, mô-men M=μ·N·r) — khác ly hợp ở chỗ phanh luôn nối với một phần cố định (không truyền động sang trục khác).
Công thức tính mô-men phanh, lực tác dụng và điều kiện tự siết cho cả phanh đai lẫn phanh guốc có trong bài tính phanh cơ khí: phanh đai và phanh guốc — mô-men phanh, lực tác dụng, tự siết. Phanh thường xuất hiện cùng cơ cấu ly hợp trong hệ truyền động — xem cách tính nhiệt sinh ra và tần suất đóng ngắt an toàn ở thuật ngữ ly hợp.
Chuyên mục gốc: Thiết kế & chế tạo máy