Phanh đai và phanh guốc
| Dạng phanh | Nguyên lý | Công thức đặc trưng |
|---|---|---|
| Phanh đai | Dải đai quấn quanh trống, lực căng 2 đầu khác nhau khi phanh | T1/T2 = e^(μθ) |
| Phanh guốc | Guốc ép trực tiếp vào trống qua chốt xoay | Mô-men M = μ·N·r |
Cả 2 dạng đều khai thác ma sát khô giữa vật liệu bố/má phanh và bề mặt trống/đĩa quay để tạo mô-men cản.
Đối chiếu: quan hệ ma sát – mô-men phanh của phanh đai và phanh guốc — Tính phanh cơ khí: phanh đai và phanh guốc. Tra cứu 03/09/2026.
FAQ
Phanh khác ly hợp ở điểm nào? Phanh luôn nối với một PHẦN CỐ ĐỊNH (khung máy, giá đỡ) để tạo mô-men cản giảm tốc/giữ đứng; ly hợp nối giữa 2 TRỤC ĐANG QUAY để truyền động — phanh "hãm lại", ly hợp "truyền đi", đây là khác biệt chức năng cơ bản.
Công thức T1/T2=e^(μθ) trong phanh đai có ý nghĩa gì? Đây là quan hệ giữa lực căng 2 đầu đai khi phanh (T1 căng nhiều, T2 căng ít) phụ thuộc hệ số ma sát μ và góc ôm θ của đai quanh trống — công thức gốc từ lý thuyết ma sát đai (giống bộ truyền đai), mô-men phanh sinh ra tỉ lệ với hiệu (T1-T2).
Phanh guốc tạo mô-men phanh như thế nào? Guốc phanh ép trực tiếp vào bề mặt trống qua chốt xoay, lực ép N sinh ra lực ma sát tiếp tuyến; mô-men phanh M=μ·N·r (r là bán kính trống) — cơ cấu này phổ biến trong phanh tang trống ô tô/máy công nghiệp cỡ vừa.
Hiện tượng "tự siết" (self-locking) trong phanh guốc là gì? Với một số bố trí hình học chốt xoay guốc, mô-men ma sát sinh ra có thể tự làm tăng lực ép guốc vào trống (khuếch đại lực phanh mà không cần tăng lực tác dụng bên ngoài) — đây là hiệu ứng cần tính toán cẩn thận vì có thể làm phanh "khóa cứng" đột ngột nếu thiết kế không kiểm soát tốt. Phanh và ly hợp khác nhau ở đâu? Cùng nguyên lý ma sát nhưng khác mục đích: ly hợp nối hoặc ngắt truyền động giữa hai trục đang quay, phanh hãm chuyển động lại so với phần cố định của máy. Vì vậy bài toán tính hai thứ này dùng chung khung năng lượng và nhiệt.
Vì sao có phanh tự siết và điều đó nguy hiểm hay có lợi? Tự siết là hiện tượng lực ma sát tự tạo thêm lực ép, làm mô-men phanh tăng vọt. Có lợi vì cần lực tác dụng nhỏ, nhưng nguy hiểm vì phanh dễ bó cứng đột ngột và mô-men phụ thuộc mạnh vào hệ số ma sát vốn thay đổi theo nhiệt và độ ẩm.
Đọc sâu — cụm ly hợp và phanh trên chuyên trang Thiết kế & chế tạo máy
Trang thuật ngữ này trả lời nhanh "Phanh là gì". Nội dung đầy đủ nằm ở chuyên trang Thiết kế & chế tạo máy:
- Tính phanh cơ khí: phanh đai và phanh guốc, mô-men phanh, tự siết — bài nền để tính chọn phanh cơ khí.
- Tính ly hợp – phanh: năng lượng đóng ngắt và nhiệt tản — vì nhiệt mới là ràng buộc thật khi phanh làm việc thường xuyên.
- Ly hợp và phanh điện từ: chuyện gì xảy ra khi mất điện — phanh an toàn khi mất điện là yêu cầu bắt buộc với thiết bị nâng.
- Ly hợp ma sát: nguyên lý đóng ngắt truyền động — cùng nguyên lý ma sát, khác mục đích.
- Khái niệm nền liên quan: ly hợp, cầu trục, hệ số an toàn.