Nguyên lý hoạt động
Cầu trục vận hành theo ba chuyển động độc lập: xe con di chuyển ngang dọc theo dầm chính, toàn bộ kết cấu cầu di chuyển dọc theo ray trên tường hoặc cột nhà xưởng, và cơ cấu nâng hạ tải thẳng đứng qua pa lăng điện. Sự phối hợp ba chiều này cho phép đặt tải đến bất kỳ vị trí nào trong vùng phục vụ mà không cần di chuyển thiết bị hay bố trí lối đi đặc biệt. Năng lượng điện cấp cho xe con qua thanh dẫn điện trượt hoặc cáp cuộn, loại bỏ rủi ro vướng dây khi vận hành liên tục.
Phanh điện từ là cơ cấu an toàn then chốt: phanh tự động ngắt khi mất điện, giữ tải treo cố định mà không cần người điều khiển can thiệp. Biến tần tốc độ nhiều cấp giúp giảm giật tải khi khởi động và dừng, bảo vệ cả kết cấu lẫn hàng hóa nhạy cảm.
Phân loại
Theo số dầm chính, cầu trục chia thành loại dầm đơn và dầm đôi. Dầm đơn gọn nhẹ, lắp đặt nhanh, phù hợp xưởng trần thấp hoặc tải trọng vừa. Dầm đôi chịu tải lớn hơn, khẩu độ rộng hơn, cho phép hành trình nâng cao hơn vì pa lăng di chuyển bên trong hai dầm.
Theo phương thức đỡ ray, có loại ray đặt trên vai cột (top running) và loại treo dưới cánh dầm nhà (under running hay monorail). Loại treo tận dụng không gian đầu cột, thích hợp nhà xưởng không có hệ kết cấu riêng cho cầu trục. Ngoài ra còn cầu trục tường — chỉ di chuyển dọc một phía — dùng ở khu vực phụ trợ, ven tường lắp ráp.
Ứng dụng thực tế và lưu ý khi lựa chọn
Trong xưởng cơ khí, cầu trục phục vụ chủ yếu cho gá lắp phôi lên máy gia công cỡ lớn, vận chuyển khuôn dập, lật cụm máy khi bảo trì, và nạp phôi cho lò nhiệt luyện. Vị trí ray và khẩu độ phải được xác định ngay từ giai đoạn thiết kế nhà xưởng; bổ sung sau thường đòi hỏi gia cường kết cấu tốn kém.
Khi lựa chọn, cần xác định rõ tải tính toán theo tổ hợp xấu nhất thực tế — không chỉ trọng lượng danh nghĩa của chi tiết nặng nhất mà còn tính đến thiết bị treo, móc cẩu chuyên dụng và lực động khi nâng. Chế độ làm việc (nhẹ, trung bình, nặng, rất nặng) ảnh hưởng trực tiếp đến tuổi thọ cơ cấu nâng và tần suất bảo trì; xưởng sản xuất liên tục cần chọn chế độ cao hơn so với xưởng sửa chữa theo mẻ. Cuối cùng, chiều cao nâng thực tế phải tính từ mặt sàn đến điểm cao nhất của tải khi nâng, cộng thêm khoảng an toàn tĩnh không phía trên.