Tiếp nối nguyên lý mài, bài này phân loại ba dạng máy mài phổ biến theo hình học bề mặt cần gia công.
Mài tròn ngoài/trong (cylindrical grinding)
Phôi được kẹp giữa hai mũi tâm (hoặc mâm cặp), quay tròn trong khi đá mài quay ngược chiều tiếp xúc bề mặt. Dùng cho các bề mặt trụ ngoài (trục, chốt) hoặc trụ trong (lỗ đã gia công thô cần đạt dung sai/độ nhám cao hơn tiện/khoét đạt được). Đây là dạng mài "có tâm" — phôi luôn định vị theo đúng đường tâm hình học của nó trong suốt quá trình mài.
Mài vô tâm (centerless grinding)
Khác biệt căn bản: không dùng mũi tâm hay đồ gá kẹp phôi. Phôi được đỡ trên một thanh tựa (work rest blade), kẹp giữa đá mài (quay tốc độ cao, thực hiện cắt) và bánh điều chỉnh (regulating wheel — quay chậm hơn, ép phôi vào đá mài và kiểm soát tốc độ quay của phôi). Trong kiểu through-feed phổ biến nhất, bánh điều chỉnh nghiêng một góc nhỏ so với mặt phẳng đá mài, tạo lực đẩy dọc trục khiến phôi tự động chạy xuyên qua vùng mài từ đầu này sang đầu kia — không cần cơ cấu cấp phôi riêng.
Mài vô tâm phù hợp sản xuất loạt lớn chi tiết trụ đơn giản (trục, chốt, ống) — tốc độ xử lý nhanh hơn nhiều so với mài tròn có tâm vì không mất thời gian gá đặt từng chi tiết, nhưng chỉ giới hạn ở hình dạng trụ đơn giản.
Mài phẳng (surface grinding)
Đá mài dạng đĩa hoặc trụ ngắn quay và tiếp xúc bề mặt phẳng của phôi được gá trên bàn từ tính hoặc đồ gá cố định — bàn di chuyển qua lại dưới đá mài theo từng lượt cắt. Dùng để hoàn thiện các bề mặt phẳng cần độ song song/độ phẳng cao sau tiện/phay, ví dụ mặt chuẩn của khuôn, đế máy chính xác.
So sánh nhanh khi chọn loại máy mài
| Dạng máy mài | Hình học phù hợp | Ưu điểm chính |
|---|---|---|
| Tròn ngoài/trong | Trụ, lỗ cần định vị theo tâm chính xác | Kiểm soát tâm hình học chặt |
| Vô tâm | Trụ đơn giản, loạt lớn | Tốc độ xử lý rất nhanh, không cần gá từng chiếc |
| Phẳng | Mặt phẳng | Đạt độ phẳng/song song cao |
Thuật ngữ
- Bánh điều chỉnh (regulating wheel): bánh quay chậm trong mài vô tâm, kiểm soát tốc độ quay và đẩy phôi qua vùng mài.
- Thanh tựa (work rest blade): thanh đỡ phôi từ dưới trong mài vô tâm, thay thế vai trò mũi tâm/đồ gá.
Tài liệu tham khảo
- Wikipedia, Centerless grinding: https://en.wikipedia.org/wiki/Centerless_grinding