Tính hàn là mức độ "dễ chịu" của vật liệu khi hàn: thép tính hàn tốt cho mối hàn lành lặn với quy trình thông thường, thép tính hàn kém đòi hỏi biện pháp đặc biệt nếu không muốn nứt. Đây là điểm giao thoa điển hình giữa hàn và vật liệu.
Yếu tố quyết định: cacbon và nguyên tố hợp kim
Nguyên tắc nền tảng: hàm lượng cacbon càng cao, tính hàn càng kém. Cacbon (và các nguyên tố hợp kim quy đổi qua công thức cacbon tương đương CE) làm tăng khả năng hình thành tổ chức cứng giòn ở vùng ảnh hưởng nhiệt (HAZ) — nơi kim loại bị "tôi ngoài ý muốn" do nguội nhanh sau hàn, dẫn tới nứt nguội.
Các nhóm thép thường gặp
- Thép kết cấu cacbon thấp (nhóm SS400): tính hàn tốt nhất, hàn được bằng mọi quá trình thông dụng mà không cần xử lý đặc biệt — vì vậy nó là vật liệu mặc định của kết cấu thép.
- Thép cacbon trung bình (nhóm C45): tính hàn trung bình; mối hàn chịu lực cần cân nhắc gia nhiệt trước và kiểm soát nguội chậm để tránh nứt vùng HAZ.
- Thép hợp kim và thép đã nhiệt luyện: tính hàn kém; nhiệt hàn phá hỏng tổ chức đã tôi – ram. Nguyên tắc chung: hàn xong mới nhiệt luyện, hoặc tránh hàn bằng cách đổi sang liên kết cơ khí.
- Thép không gỉ austenit (nhóm inox 304): hàn tốt bằng TIG/MIG với vật liệu hàn tương thích, nhưng cần chú ý biến dạng nhiệt lớn và ăn mòn tinh giới nếu hàn sai chế độ.
Nguyên tắc thực hành
Trước khi hàn vật liệu lạ: xác định mác thép, tra tính hàn, chọn vật liệu hàn tương thích và quyết định có cần gia nhiệt trước/xử lý sau hàn. Với kết cấu quan trọng, tất cả phải được chuẩn hóa trong quy trình hàn (WPS) và thợ hàn được kiểm chứng theo quy trình đó.