Trả lời trực tiếp: FMEA đảo ngược thứ tự quen thuộc: thay vì chờ hỏng rồi tìm nguyên nhân, nó đi từ chức năng của từng bộ phận, liệt các cách chức năng đó có thể mất, rồi truy tác động và nguyên nhân. Nhờ vậy nó bắt được dạng hỏng chưa từng xảy ra ở thiết bị đó.
Nội dung thuộc chuyên trang Vận hành & bảo trì của cokhi.net — ở góc phương pháp phân tích, không thay thế quy trình đánh giá rủi ro của đơn vị chuyên trách.
FMEA khác chẩn đoán sự cố ở chỗ nào?
Chẩn đoán sự cố bắt đầu từ triệu chứng đã có: máy rung, hộp giảm tốc nóng, bề mặt gia công xấu. Từ triệu chứng đó truy ngược về nguyên nhân, như cách làm ở bài chẩn đoán hỏng hóc máy qua rung động. Phương pháp này hiệu quả nhưng có một giới hạn cố hữu: nó chỉ chạy sau khi đã hỏng.
FMEA đi ngược lại. Nó không chờ triệu chứng mà xuất phát từ câu hỏi: bộ phận này để làm gì, và chức năng đó có thể mất theo những cách nào. Mỗi cách mất chức năng là một dạng hỏng; với mỗi dạng hỏng lại hỏi tiếp hỏng thì ảnh hưởng tới cái gì và cái gì làm nó hỏng.
Điểm mạnh nằm đúng ở đó: vì xuất phát từ chức năng chứ không từ lịch sử sự cố, FMEA nêu ra được cả những dạng hỏng chưa từng xảy ra trên thiết bị đang xét. Thiết bị mới, thiết bị vừa cải tạo, hoặc thiết bị chạy chế độ mới đều là trường hợp mà lịch sử sự cố không nói được gì.
Chuỗi phân tích gồm những bước nào?
| Bước | Câu hỏi phải trả lời | Chỗ hay làm sai |
|---|---|---|
| ① Chức năng | Bộ phận này phải làm được gì, trong điều kiện nào | Ghi tên bộ phận thay vì ghi chức năng, khiến bước ② mất căn cứ |
| ② Dạng hỏng | Chức năng đó có thể mất theo những cách nào | Chỉ ghi "hỏng"; đúng ra phải tách từng cách mất chức năng riêng |
| ③ Tác động | Mất chức năng đó thì hệ quả tới đâu — chi tiết, cụm, cả dây chuyền, an toàn | Dừng ở hệ quả gần nhất, bỏ sót hệ quả ở cấp cao hơn |
| ④ Nguyên nhân | Cái gì làm sinh ra dạng hỏng đó | Ghi nguyên nhân quá chung, không hành động được |
| ⑤ Kiểm soát hiện có | Hiện đang phát hiện hoặc ngăn nó bằng cách nào | Ghi cả biện pháp dự định làm lẫn biện pháp đang có, làm sai hiện trạng |
| ⑥ Hành động | Sửa gì, ai làm, khi nào | Ra hành động mà không gắn với nguyên nhân cụ thể ở ④ |
Bảng nêu trình tự lập luận và lỗi thường gặp ở từng bước; bảng không nêu thang điểm hay ngưỡng ưu tiên bằng số, vì thang điểm là quy ước của từng tổ chức và phải lấy theo tài liệu FMEA mà tổ chức đó đang áp dụng.
Vì sao phải phân biệt dạng hỏng với nguyên nhân và với tác động?
Đây là chỗ hỏng của phần lớn bảng FMEA làm cho có. Ba khái niệm nằm ở ba tầng khác nhau và trộn chúng lại làm mất hết giá trị của phương pháp.
- Dạng hỏng là chức năng mất theo cách nào — ví dụ "không truyền được mô-men".
- Nguyên nhân là cái gì gây ra dạng hỏng đó — ví dụ "mối ghép then bị dập".
- Tác động là hệ quả với người dùng và hệ thống — ví dụ "dây chuyền dừng".
Trộn ba tầng dẫn tới hai hậu quả cụ thể: hành động khắc phục nhắm sai chỗ (sửa cái là tác động chứ không phải nguyên nhân), và bảng phân tích không so sánh được giữa các dòng vì các dòng đang nói ở tầng khác nhau. Cùng kỷ luật "tách tầng trước khi kết luận" đã áp dụng khi phân biệt nhóm nguyên nhân ở bài hộp giảm tốc kêu to, nóng hoặc rò dầu.
FMEA nối vào chương trình bảo trì ở chỗ nào?
FMEA không phải là một bản báo cáo để lưu. Đầu ra của nó là danh sách hành động, và mỗi hành động phải rơi vào đúng một trong ba nhóm biện pháp đã phân loại ở bài bảo trì phòng ngừa, khắc phục và dự báo:
① Dạng hỏng có dấu hiệu báo trước đo được ⇒ đưa vào bảo trì dự báo. Khoảng thời gian từ lúc dấu hiệu xuất hiện tới lúc hỏng chính là thứ quyết định tần suất theo dõi, theo bài đường cong P-F; các kỹ thuật đo bổ sung nằm ở bài phân tích dầu, chụp nhiệt hồng ngoại, siêu âm. ② Dạng hỏng theo tuổi thọ và không có dấu hiệu báo trước ⇒ đưa vào bảo trì phòng ngừa theo chu kỳ, ghi vào biểu mẫu như trình bày ở bài kế hoạch bảo trì phòng ngừa. ③ Dạng hỏng tác động nhỏ và sửa rẻ ⇒ chấp nhận chạy tới hỏng, và đây là quyết định có chủ đích, không phải bỏ mặc.
Hiệu quả của cả ba nhóm sau đó đo được bằng các chỉ số vận hành, xem bài MTBF, MTTR và độ sẵn sàng.
Câu hỏi thường gặp
Xưởng nhỏ có cần FMEA không? Cần ở quy mô tương ứng. Giá trị của FMEA nằm ở cách đặt câu hỏi theo chức năng, không nằm ở biểu mẫu. Một xưởng nhỏ làm FMEA cho đúng vài thiết bị then chốt vẫn thu được phần lớn lợi ích, trong khi làm cho toàn bộ thiết bị lại thường sa vào điền bảng cho đủ.
Làm FMEA một lần rồi thôi được không? Không. Mỗi lần đổi chế độ chạy, đổi vật liệu, cải tạo hoặc thay cụm chi tiết là một lần tập hợp dạng hỏng thay đổi. Bảng FMEA cũ khi đó mô tả một thiết bị không còn tồn tại nữa.
FMEA khác phân tích nguyên nhân gốc thế nào? Phân tích nguyên nhân gốc chạy sau một sự cố cụ thể và đào sâu đúng sự cố đó. FMEA chạy trước, quét rộng theo chức năng nhưng nông hơn ở từng dạng hỏng. Hai phương pháp bổ sung nhau chứ không thay thế nhau.