Dung sai hình học (GD&T)

4 nhóm đặc trưng GD&T chính

Nhóm	Ví dụ đặc trưng	Có cần datum không
Hình dạng (form)	Độ thẳng, độ phẳng, độ tròn, độ trụ	Không
Hướng (orientation)	Song song, vuông góc, độ nghiêng	Có
Vị trí (location)	Dung sai vị trí (position) — dùng nhiều nhất	Có
Độ đảo (runout)	Độ đảo hướng tâm, độ đảo toàn phần	Có

Ngoài 4 nhóm trên còn nhóm biên dạng (profile — đường/mặt, có thể có hoặc không cần datum). Khung điều khiển GD&T (feature control frame) gồm ký hiệu đặc trưng + trị số dung sai + chữ cái datum tham chiếu. Nguồn: ISO 1101 (dung sai hình học), ASME Y14.5, TCVN 5906 (tương đương ISO 1101:2004).

FAQ

GD&T khác dung sai kích thước ± thông thường ở điểm nào? Dung sai ± chỉ kiểm soát kích thước (chiều dài, đường kính); GD&T kiểm soát thêm hình dạng, hướng, vị trí và độ đảo — những sai lệch hình học mà chỉ riêng dung sai kích thước không phát hiện hay khống chế được (ví dụ một lỗ đúng đường kính nhưng lệch vị trí vẫn có thể không lắp được).

Datum trong GD&T là gì? Datum là hệ chuẩn tham chiếu (mặt phẳng, đường, điểm lý thuyết) trên chi tiết dùng làm gốc để đo các đặc trưng hướng/vị trí/độ đảo — tương tự hệ tọa độ gốc để định vị mọi dung sai hình học khác so với nó.

Có bao nhiêu đặc trưng dung sai hình học trong GD&T? 14 đặc trưng, chia thành 5 nhóm: hình dạng, hướng, vị trí, độ đảo, và biên dạng — mỗi đặc trưng có ký hiệu riêng và cách đo/kiểm riêng.

Dung sai vị trí (position) vì sao dùng nhiều nhất? Vì dung sai vị trí kiểm soát đồng thời cả vị trí tâm lỗ/trục theo 2 phương so với datum trong một vùng dung sai hình tròn/trụ — hiệu quả và chặt chẽ hơn nhiều so với ghi dung sai ± riêng lẻ cho từng phương X/Y.

GD&T được đo kiểm bằng dụng cụ gì? Với dung sai hình học phức tạp, máy đo tọa độ CMM là công cụ phổ biến nhất vì đo được đồng thời nhiều điểm 3D và tính toán trực tiếp các đặc trưng theo đúng định nghĩa tiêu chuẩn — xem Máy đo tọa độ CMM →.

Xem chi tiết

Xem đầy đủ 14 ký hiệu dung sai hình học và khung điều khiển: GD&T là gì: 14 ký hiệu dung sai hình học và khung kiểm soát đặc tính →