Câu hỏi "máy này gia công được dung sai bao nhiêu?" là câu hỏi sai. Dung sai đạt được là kết quả của cả chuỗi gia công — và chỉ được xác nhận bằng đo lường.
Bốn điểm kiểm soát trên chuỗi
1. Bản vẽ. Người thiết kế quyết định 50% giá thành khi ghi dung sai: chỉ ghi chặt ở các kích thước lắp ghép thật sự cần, phần còn lại theo dung sai tự do. Dung sai hình học (độ song song, vuông góc, đồng tâm) phải ghi rõ chuẩn — vì chuẩn thiết kế sẽ trở thành chuẩn gá và chuẩn đo.
2. Gá đặt và chuẩn. Nguyên tắc vàng: chuẩn gia công trùng chuẩn thiết kế. Mỗi lần đổi gá là một lần sinh sai số; chi tiết dung sai chặt nên gia công xong các mặt liên quan trong một lần gá. Đồ gá phải cứng vững — kẹp yếu thì rung, kẹp quá thì biến dạng.
3. Dao và chế độ cắt. Dao mòn là nguồn trôi kích thước phổ biến nhất trong loạt sản xuất: cần chia thô – tinh rõ ràng, bù dao theo chu kỳ và giám sát mòn. Nhiệt sinh ra khi cắt làm phôi giãn nở — chi tiết chính xác nên đo khi đã nguội về nhiệt độ phòng.
4. Đo và phản hồi. Kiểm tra trong quá trình (thước cặp, panme tại máy) bắt lỗi sớm; kiểm tra kết thúc bằng máy đo CMM cho kích thước quan trọng. Dữ liệu đo phải quay ngược lại hiệu chỉnh chương trình và bù dao — QC không phải trạm gác cuối, mà là vòng phản hồi.
Đọc sâu hơn tại hai chuyên mục: Gia công CNC & cắt gọt và Đo lường & dung sai.