Nguyên lý hoạt động
Máy công cụ thực hiện gia công thông qua chuyển động tương đối giữa dụng cụ cắt và phôi. Hai chuyển động cơ bản là chuyển động chính (tạo ra phoi, mang theo năng lượng cắt chủ yếu) và chuyển động chạy dao (xác định hình dạng bề mặt gia công). Sự kết hợp và tỉ lệ giữa hai chuyển động này phân biệt các phương pháp gia công khác nhau: ở máy tiện, phôi quay còn dao tịnh tiến; ở máy phay, dao quay còn phôi dịch chuyển theo nhiều trục.
Độ cứng vững của kết cấu máy — thân máy, bàn trượt, trục chính — quyết định trực tiếp chất lượng bề mặt gia công và khả năng chịu rung động khi cắt gọt vật liệu khó như thép hợp kim hay Gang xám có hàm lượng cacbon cao. Máy có độ cứng vững kém sẽ phát sinh rung động tái sinh, làm hỏng bề mặt và giảm tuổi thọ dụng cụ cắt.
Phân loại
Theo phương pháp gia công, máy công cụ chia thành hai nhóm lớn:
- Gia công cắt gọt: tiện, phay, khoan, khoét, doa, mài, cưa — tạo hình bằng cách bóc tách vật liệu thành phoi.
- Gia công biến dạng: dập, rèn, cán, ép — tạo hình bằng cách buộc vật liệu chảy dẻo mà không tạo phoi.
Theo mức độ tự động hóa, có thể phân thành máy vạn năng điều khiển tay, máy bán tự động, và máy điều khiển số CNC. Máy tiện CNC và Máy phay CNC thuộc thế hệ sau: chương trình số thay thế tay nghề vận hành thủ công, cho phép gia công biên dạng phức tạp và lặp lại chính xác hàng loạt.
Lưu ý khi lựa chọn và sử dụng
Khi chọn máy công cụ, cần đối chiếu ba yếu tố: dạng sản xuất (đơn chiếc, loạt nhỏ hay hàng loạt lớn), vật liệu phôi và yêu cầu dung sai bề mặt. Máy vạn năng phù hợp với sản xuất đơn chiếc đa dạng; máy chuyên dùng hoặc trung tâm gia công CNC hiệu quả hơn khi sản lượng lớn và biên dạng phức tạp.
Trong sử dụng, hai nguyên tắc cần giữ vững: không vượt tải trọng cắt cho phép của trục chính và luôn duy trì hệ thống bôi trơn — làm mát đúng tiêu chuẩn. Bỏ qua hai điều này là nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến mài mòn ổ trục sớm và mất chính xác hình học của máy theo thời gian.