Nguyên lý hoạt động
Khi hồ quang được kích thích giữa đầu que hàn và vật liệu cơ bản, nhiệt sinh ra làm nóng chảy đồng thời lõi kim loại và vỏ thuốc bọc. Lõi kim loại cung cấp kim loại đắp điền vào mối hàn, trong khi vỏ thuốc phân hủy theo hai cơ chế song song: giải phóng khí bảo vệ ngăn không khí tiếp xúc với vũng hàn, và tạo xỉ nổi lên che phủ mối hàn trong suốt quá trình nguội. Lớp xỉ còn đóng vai trò kiểm soát tốc độ nguội và bổ sung nguyên tố hợp kim vào kim loại đắp, điều chỉnh cơ tính mối hàn theo yêu cầu thiết kế.
Phân loại chính
Que hàn được phân nhóm theo nhiều tiêu chí khác nhau:
Theo loại vỏ thuốc:
- Que vỏ thuốc xenlulô (cellulose): sinh khí bảo vệ mạnh, phù hợp hàn vị trí đứng chiều xuống, thường dùng trong hàn đường ống.
- Que vỏ thuốc rutile: dễ vận hành, hồ quang ổn định, xỉ dễ bóc — phổ biến cho công việc kết cấu thông thường.
- Que vỏ thuốc kiềm thấp hydro (basic/low hydrogen): giảm thiểu nguy cơ nứt hydro, dùng cho thép hợp kim cao, thép chịu lực và kết cấu chịu tải trọng động. Yêu cầu sấy que trước khi dùng.
Theo vật liệu lõi:
- Lõi thép carbon thấp dùng hàn thép kết cấu thông thường.
- Lõi hợp kim (thêm Mn, Si, Cr, Mo, Ni…) dùng hàn thép hợp kim, thép chịu nhiệt, hoặc bù đắp nguyên tố bị đốt cháy trong hồ quang.
- Lõi thép không gỉ và que đặc chủng dùng cho mối hàn bất đồng chủng loại hoặc hàn đắp phục hồi.
Lưu ý khi lựa chọn và sử dụng
Việc chọn que hàn phải bắt đầu từ xác định vật liệu cơ bản, từ đó khớp với ký hiệu tiêu chuẩn tương ứng (AWS E, JIS D, hoặc mã TCVN). Tư thế hàn là tiêu chí tiếp theo: không phải que hàn nào cũng đánh giá đủ năm tư thế, đặc biệt với hàn trần.
Trong hàn hồ quang tay, hành vi dòng điện ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng mối hàn: que kiềm thấp hydro thường yêu cầu dòng một chiều cực nghịch (DCEP) để ổn định hồ quang, trong khi que rutile có thể dùng xoay chiều linh hoạt hơn.
Bảo quản que hàn đúng cách — đặc biệt với vỏ thuốc kiềm — có tác động lớn đến chất lượng mối hàn. Que bị ẩm sẽ tăng hàm lượng hydro khuếch tán, dễ gây nứt vùng ảnh hưởng nhiệt sau hàn. Que hàn bảo quản sai điều kiện cần được sấy lại theo khuyến cáo của nhà sản xuất trước khi đưa vào sử dụng.
Vỏ bọc làm gì — phần quyết định chất lượng mối hàn
Lõi que dẫn dòng và bổ sung kim loại vào mối hàn, nhưng phần làm nên khác biệt giữa các loại que là vỏ bọc. Khi cháy, vỏ bọc đảm nhiệm cùng lúc bốn việc:
| Vỏ bọc làm gì | Hệ quả nếu thiếu |
|---|---|
| Sinh khí bảo vệ vũng chảy khỏi oxy và nitơ | Rỗ khí, mối hàn giòn |
| Tạo lớp xỉ phủ lên mối hàn khi nguội | Nguội quá nhanh, tổ chức kim loại kém, dễ nứt |
| Ổn định hồ quang | Hồ quang chập chờn, khó giữ chiều dài hồ quang |
| Bổ sung nguyên tố hợp kim vào kim loại mối hàn | Cơ tính mối hàn không đạt yêu cầu của vật liệu nền |
Đối chiếu: vai trò vỏ bọc và phân loại que theo phương pháp hàn — Bảng tra thông số hàn theo vật liệu và phương pháp. Tra cứu 02/09/2026.
Bảo quản que hàn — việc bị xem nhẹ nhất
Vỏ bọc hút ẩm từ không khí. Que ẩm đưa hydro vào vũng chảy, và hydro là nguyên nhân của nứt nguội — dạng nứt xuất hiện hàng giờ sau khi hàn xong, khi mối hàn nhìn bề ngoài đã đạt.
Vì vậy que hàn phải được giữ trong bao kín hoặc tủ sấy, và que đã mở bao lâu ngày trong xưởng ẩm cần sấy lại trước khi dùng cho kết cấu chịu lực. Điều kiện sấy cụ thể theo từng loại que do nhà sản xuất ghi trên bao bì: đang cập nhật.
Que hàn gây khuyết tật vì nguyên nhân gì — phần lớn quy về vỏ bọc và bảo quản
Trong hàn hồ quang tay, phần quyết định chất lượng không nằm ở lõi kim loại mà ở vỏ bọc: nó tạo khí bảo vệ, tạo xỉ che vũng hàn khi nguội và bù nguyên tố hợp kim. Vỏ bọc hỏng hoặc ẩm thì cả ba chức năng đó hỏng theo, và đó là gốc của phần lớn sự cố quy cho "que kém".
| Hiện tượng | Hướng nguyên nhân | Chỗ kiểm trước |
|---|---|---|
| Rỗ khí nhiều dù thao tác đúng | Que ẩm — hơi nước phân giải thành khí lọt vào vũng hàn | Điều kiện bảo quản, có sấy trước khi dùng không |
| Nứt trong mối hàn hoặc vùng cạnh mối hàn | Hydro từ vỏ bọc ẩm, gặp thép có tính hàn kém | Loại que so với loại thép, quy trình sấy |
| Xỉ khó bong, bám dính từng mảng | Sai loại que cho tư thế hàn, hoặc thông số lệch | Que có hợp tư thế đang hàn không |
| Xỉ lẫn vào trong mối hàn nhiều lớp | Không gõ sạch xỉ giữa các lớp | Thao tác làm sạch từng lớp |
| Hồ quang khó mồi, cháy không ổn định | Vỏ bọc nứt, bong, hoặc lõi bị lệch tâm trong vỏ | Kiểm ngoại quan que trước khi dùng |
| Vỏ bọc bong ngay khi hàn | Que bị ẩm rồi sấy sai cách, hoặc va đập khi vận chuyển | Cách xếp và bê que |
Điều thuộc về tiêu chuẩn, phải tra chứ không đoán: ký hiệu que theo tiêu chuẩn AWS mã hóa loại vỏ bọc, tư thế hàn dùng được và đặc tính dòng điện. Chọn que là đọc ký hiệu đó đối chiếu với vật liệu và tư thế, không phải chọn theo đường kính cho vừa khe hở.
Mẹo sai hay gặp: sấy que bằng đèn hoặc để cạnh nguồn nhiệt cho khô. Sấy không đúng chế độ làm vỏ bọc nứt và biến chất, que trông khô nhưng đã hỏng — quy trình sấy có nhiệt độ và thời gian riêng theo loại vỏ bọc, phải theo hướng dẫn của nhà sản xuất que.
Đối chiếu: tính hàn của các loại thép — Tính hàn của các loại thép. Tra cứu 16/09/2026.
Que rutil hay que bazơ — và khi nối inox với thép cacbon thì dùng loại nào
Với thép kết cấu, thứ quyết định nằm ở vỏ bọc que, không ở lõi: vỏ bọc là cái kéo theo khả năng chống nứt của mối hàn và cách bảo quản que trước khi hàn. Chọn nhầm vỏ bọc thì không phải chỉnh dòng là chữa được.
Khi hàn inox với thép cacbon thì đổi hẳn câu hỏi. Lúc đó thứ chi phối là độ pha loãng — phần kim loại nền tan vào mối hàn — chứ không còn là chuyện vỏ bọc.
⇒ Hai câu, hai bài: Que hàn rutil E6013 và que bazơ E7018 · Vật liệu hàn inox 308L hay 309L.
FAQ
Que hàn là gì? Là điện cực có vỏ bọc dùng trong hàn hồ quang tay: lõi kim loại vừa dẫn dòng tạo hồ quang vừa nóng chảy bổ sung kim loại vào mối hàn, còn vỏ bọc cháy tạo khí bảo vệ và lớp xỉ che phủ vũng chảy.
Vỏ bọc que hàn để làm gì? Bốn việc cùng lúc: sinh khí bảo vệ vũng chảy khỏi oxy và nitơ trong không khí, tạo lớp xỉ phủ lên mối hàn khi nguội, ổn định hồ quang, và bổ sung nguyên tố hợp kim cho kim loại mối hàn.
Chọn que hàn theo gì? Theo vật liệu nền trước tiên — kim loại mối hàn phải tương thích cơ tính với vật liệu được hàn. Sau đó đến vị trí hàn (bằng, ngang, đứng, trần) và đến yêu cầu chất lượng của kết cấu.
Vì sao que hàn phải bảo quản khô? Vì vỏ bọc hút ẩm, và ẩm đưa hydro vào vũng chảy gây nứt nguội — dạng nứt xuất hiện sau khi hàn xong hàng giờ, khi mối hàn nhìn bề ngoài vẫn đạt. Với kết cấu chịu lực, đây là rủi ro nghiêm trọng chứ không phải chi tiết nhỏ.
Đường kính que hàn chọn thế nào? Theo chiều dày vật liệu và vị trí hàn. Vật liệu dày cho phép que lớn và dòng cao để tăng năng suất đắp; vật liệu mỏng và hàn ở vị trí khó phải dùng que nhỏ hơn để kiểm soát vũng chảy, tránh cháy thủng và chảy xệ.
Hàn que có gì hơn MIG và TIG? Thiết bị đơn giản và rẻ, không cần bình khí bảo vệ nên làm việc ngoài trời gió tốt hơn hẳn, và cơ động ở công trường. Đổi lại năng suất thấp hơn vì phải dừng thay que và gõ xỉ, chất lượng bề mặt cũng không bằng TIG.
Đọc sâu trên chuyên trang Hàn & kết cấu thép
Trang thuật ngữ này trả lời nhanh "Que hàn là gì". Nội dung đầy đủ theo từng tình huống nằm ở chuyên trang Hàn & kết cấu thép:
- Bảng tra thông số hàn theo vật liệu và phương pháp — dải dòng theo đường kính que và chiều dày thép.
- Tính hàn của các loại thép — vì chọn que bắt đầu từ vật liệu nền chứ không từ máy.
- Khuyết tật mối hàn: nứt, rỗ khí, ngậm xỉ, không ngấu — phần lớn các lỗi này truy ngược được về que và cách bảo quản que.
- Duty cycle máy hàn là gì — vì dòng hàn chọn theo que lại quyết định thời gian hàn liên tục cho phép của máy.
- Khái niệm nền liên quan: hàn hồ quang tay, hàn MIG/MAG, mối hàn.