Phân loại trục
| Loại trục | Tải chịu chính | Ví dụ |
|---|---|---|
| Trục truyền (transmission shaft) | Xoắn (chủ yếu) + uốn | Trục hộp giảm tốc, trục các-đăng |
| Trục tâm (axle) | Uốn (chủ yếu), thường không truyền mô-men | Trục bánh xe không dẫn động |
Trục truyền chịu tải phức hợp — vừa xoắn (do truyền mô-men) vừa uốn (do trọng lượng bản thân + lực hướng kính từ bánh răng/puly gắn trên trục) — nên thiết kế trục cần tính toán đồng thời cả 2 dạng ứng suất này, thường quy về ứng suất tương đương theo thuyết bền phù hợp.
Đối chiếu: phân loại trục truyền / trục tâm theo dạng tải chịu chính, — Thiết kế trục: nguyên lý cơ bản về bậc trục và góc lượn. Tra cứu 03/09/2026.
FAQ
Trục truyền và trục tâm khác nhau ở đâu? Trục truyền vừa đỡ chi tiết quay vừa TRUYỀN mô-men xoắn qua nó (chịu xoắn + uốn đồng thời); trục tâm chỉ ĐỠ chi tiết quay quanh nó mà không truyền mô-men (ví dụ trục bánh xe không dẫn động), chủ yếu chịu uốn.
Vì sao thiết kế trục cần tính cả xoắn và uốn cùng lúc? Vì trục truyền trong thực tế hầu như luôn chịu đồng thời mô-men xoắn (từ việc truyền công suất) và mô-men uốn (từ trọng lượng, lực hướng kính của bánh răng/puly/khớp nối gắn trên trục) — chỉ tính riêng một loại tải sẽ đánh giá thiếu độ bền thực tế của trục.
Đường kính trục được xác định theo tiêu chí gì? Theo yêu cầu độ bền (chịu được ứng suất tổng hợp xoắn+uốn với hệ số an toàn phù hợp) và độ cứng vững (không võng/xoắn quá mức cho phép để tránh rung động, sai lệch ăn khớp bánh răng) — xem Hệ số an toàn & ứng suất cho phép →.
Các chi tiết nào thường lắp trên trục? Bánh răng, puly, khớp nối, ổ lăn/ổ trượt (đỡ trục) — mỗi chi tiết lắp trên trục qua mối ghép then, then hoa, hoặc lắp ghép độ dôi tùy yêu cầu truyền tải và tháo lắp. Vì sao trục luôn có bậc và góc lượn thay vì làm trơn một đường kính? Bậc trục để định vị dọc trục cho bánh răng, ổ lăn và bạc chặn — mỗi chi tiết tựa vào một vai trục. Góc lượn tại chân bậc là bắt buộc vì góc vuông sắc là điểm tập trung ứng suất, và trục là chi tiết chịu tải chu kỳ nên đó chính là nơi vết nứt mỏi khởi đầu.
Thiết kế trục tính theo độ bền hay theo độ cứng vững? Cả hai, và không phải lúc nào độ bền cũng quyết định. Trục đủ bền nhưng võng quá mức sẽ làm bánh răng ăn khớp lệch và ổ lăn chịu tải mép — nên với trục dài hoặc trục mang bánh răng chính xác, điều kiện độ cứng vững thường mới là điều kiện chặn.
Đọc sâu — cụm trục trên chuyên trang Thiết kế & chế tạo máy
Trang thuật ngữ này trả lời nhanh "Trục là gì". Từng bài toán thiết kế trục có bài riêng ở chuyên trang Thiết kế & chế tạo máy:
- Thiết kế trục: nguyên lý cơ bản về bậc trục và góc lượn — bài nền, đọc trước khi tính số.
- Thiết kế trục theo độ bền: tính đường kính theo mô-men xoắn và uốn — khi cần ra con số đường kính.
- Vật liệu và nhiệt luyện trục: tôi cục bộ vùng chịu mòn — chọn mác thép và xử lý cho ngõng trục.
- Dung sai lắp ghép trục – bạc lót: khe hở bôi trơn — ghi dung sai cho chỗ trục làm việc với bạc.
- Lắp ổ lăn lên trục và vào gối — chọn kiểu lắp theo tải và vòng quay.
- Bảng then tiêu chuẩn theo đường kính trục — cách chi tiết quay bám vào trục để truyền mô-men.
- Mỏi chi tiết máy: đường cong S-N và ứng suất tập trung — vì trục là chi tiết chịu mỏi điển hình nhất.
- Khái niệm nền liên quan: then và rãnh then, vòng bi, độ bền mỏi.