Chuyển đến nội dung chính
CƠ KHÍ.NET

Trục

Còn gọi là: shaft, trục máy, trục quay

Trục là chi tiết máy hình trụ quay dùng để đỡ các bộ phận truyền động (bánh răng, puly, khớp nối...) và truyền mô-men xoắn giữa chúng — chịu đồng thời tải uốn (từ trọng lượng/lực hướng kính của các chi tiết lắp trên trục) và tải xoắn (mô-men truyền động), nên thiết kế trục phải tính đường kính theo cả hai loại tải kết hợp, không chỉ riêng xoắn hay riêng uốn.

Hai bài toán cần kiểm tra khi thiết kế trục

Ngoài tính bền tĩnh (đường kính đủ chịu tải uốn/xoắn kết hợp), trục còn cần kiểm tra: tốc độ tới hạn — tốc độ quay trùng tần số dao động riêng gây cộng hưởng, biên độ rung tăng vọt đột ngột dù mất cân bằng dư rất nhỏ; và độ võng tại các vị trí lắp ổ/bánh răng, ảnh hưởng trực tiếp tới độ chính xác ăn khớp và tuổi thọ ổ.

Vật liệu và xử lý bề mặt

Trục chịu tải lặp (mỏi) tại các vùng chuyển bậc đường kính thường dùng thép hợp kim trung bình carbon, tôi cứng cục bộ (induction hardening) tại vùng cần chống mòn (cổ trục lắp ổ, rãnh then) trong khi giữ nguyên độ dẻo dai ở lõi và các vùng khác — tránh tôi cứng đè lên góc lượn vì tạo ranh giới cứng-mềm đột ngột, làm trầm trọng nguy cơ nứt mỏi.

Xem thêm

Tính đường kính trục theo tải uốn/xoắn + hệ số an toàn: Thiết kế trục theo tải. Tốc độ tới hạn và rung động do mất cân bằng: Tốc độ tới hạn của trục.

Chuyên mục gốc: Thiết kế & chế tạo máy